Genezer blijft verantwoordelijk

Ook al wil de patiënt het zelf, alternatieve genezers zijn verantwoordelijk voor de juistheid van hun advies. En dus zijn ze vervolgbaar.

Folkert Jensma

De uitspraak van het gerechtshof in Amsterdam om de therapeuten van Sylvia Millecam toch te laten vervolgen is veel meer dan een procedurele beslissing. Het hof gaat ook uitgebreid in op de inhoud van de zaak. De redenen voor het Openbaar Ministerie om niet te vervolgen worden stuk voor stuk besproken en in duidelijke termen afgewezen. Weliswaar zegt het hof dat alle oordelen die worden gegeven over het handelen en de schuld van de alternatieve therapeuten ‘voorlopig’ zijn. En nog steeds kunnen het ‘genezend medium’ Jomanda en de alternatieve therapeuten straks door de rechter worden vrijgesproken. Het hof laat de formele vraag open of het feitelijk handelen of nalaten van de therapeuten nu wel of niet een belangrijke oorzaak is geweest van de aftakeling en de dood van Sylvia Millecam. Daar lijkt het overigens wel op.

Het hof stelt vooral vast hoe ver alternatieve therapeuten in het algemeen mogen gaan en wanneer zij moeten ingrijpen: de omvang van hun zorgplicht. Ook trekken zij de grens van het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt. In het bijzonder wanneer het iemand is die aan kanker lijdt, vasthoudend is in haar afkeer van reguliere geneeskunde en veel vertrouwen heeft in de werking van alternatieve therapieën.

Over alternatieve therapeuten zegt het hof eenvoudig dat deze zelf verantwoordelijk zijn voor de deugdelijkheid van hun adviezen. Als zij worden geconfronteerd met kankerpatiënten die open staan voor (valse) hoop en sterk vertrouwen op hulpverleners die hen genezing beloven, dan krijgen zij er een bijzondere verantwoordelijkheid bij. Als zo iemand dan een verkeerde keuze maakt „gaat het niet aan om die aan te merken als ware die in volle vrijheid gemaakt”. Dat staat volgens het hof haaks op een vrije ontplooiing van het zelfbeschikkingsrecht. Het excuus ‘de patiënt wilde het zelf’ gaat alleen op als de patiënt juist en volledig is geïnformeerd en zonodig is verwezen naar andere therapieën. Het hof denkt dat in het geval van Millecam de therapeuten daarin „ernstig” tekort zijn geschoten.

Millecam zou zelfs apert onjuist zijn geïnformeerd, waarbij de hulpverleners misbruik hebben gemaakt van haar weifelachtige houding en uitzichtloze situatie. Het hof denkt dat er aanwijzingen zijn voor de volgende fouten. Ze deden veel te stellige mededelingen, hielden haar weg uit het reguliere medische circuit, kwamen met onjuiste diagnoses, verzwegen feiten over de effectiviteit van therapieën en riepen niet tijdig adequate medische hulp in. Het hof ziet dit als aanwijzingen die een verdenking rechtvaardigen van zwaar lichamelijk letsel in de vorm van ernstige schade aan de gezondheid.

En om dit punt nog eens te onderstrepen, komen de raadsheren nog met een punt ‘ter adstructie’. Daarin wijzen ze er nog eens op dat twee alternatieve therapeuten door Millecam werden benaderd omdat ze ook arts zijn. Daarom mocht de patiënte verwachten dat zij niet zouden gaan speculeren. Dat is volgens het hof ‘welbewust’ gebeurd. Samen met Jomanda hebben ze hun patiënt bovendien aangemoedigd de diagnose kanker te ontkennen. Daardoor kreeg zij een lijdensweg die hen „alleen al uit menselijk oogpunt had moeten nopen tot ingrijpen”. Zij hadden hun patiënte moeten verwijzen naar andere artsen. Het hof gaat ermee akkoord dat Millecam in dit alles een eigen rol had. Maar een zorgverlener die meegaat in een ontkenning van de feiten en een patiënt laat volharden in een illusie „miskent de eigen verantwoordelijkheid”.

Lees de uitspraak op rechtspraak.nl, nummer BC9170