Niet alleen de Democraten worden ongeduldig

Gisteren hoorde de Senaat generaal Petraeus over Irak. Wat een mooie dag moest worden voor John McCain, draaide uit op een manifestatie van scepsis onder Republikeinen.

Generaal David Petraeus, de hoogste Amerikaanse militair in Irak, installeert zich met ambassadeur Ryan Crocker uit Bagdad voor een hoorzitting in de Senaat. (Foto AP) Photographers surround Gen. David Petraeus and Amb. Ryan Crocker as they prepare to testify on Capitol Hill in Washington, Tuesday, April 8, 2008, before the Senate Armed Services Committee hearing on the status of the war in Iraq. (AP Photo/Pablo Martinez Monsivais)
Generaal David Petraeus, de hoogste Amerikaanse militair in Irak, installeert zich met ambassadeur Ryan Crocker uit Bagdad voor een hoorzitting in de Senaat. (Foto AP) Photographers surround Gen. David Petraeus and Amb. Ryan Crocker as they prepare to testify on Capitol Hill in Washington, Tuesday, April 8, 2008, before the Senate Armed Services Committee hearing on the status of the war in Iraq. (AP Photo/Pablo Martinez Monsivais) Associated Press

Toeval is vandaag niet toegestaan. Een uur voordat generaal David Petraeus officieel verwacht wordt, stapt hij vergaderzaal SD106 van de Senaat binnen. Het is er nog vrijwel leeg op de vroege ochtend, de Amerikaanse bevelhebber in Irak wordt amper opgemerkt.

Petraeus blijkt zijn opkomst nog even te willen oefenen. Vaste begeleiders gaan hem voor, hij volgt plechtig hun tempo, de stoel wordt aangeschoven. Dan kijkt hij zijn mensen hoopvol aan: zo goed? Ze geven hem een zuinige blik. Nog één keer dan. En daar gaat hij weer, met zijn lichtgekromde rug en zonnige blik: leider van een oorlog die ’s werelds enige grootmacht al vijf jaar lang in het nauw brengt.

Het voorval is exemplarisch voor de rest van de dag. Alles is geregisseerd. Op Petraeus is met spanning gewacht. Niet alleen het Amerikaanse beleid in Irak staat ter discussie, ook de presidentscampagne speelt een rol: de overgebleven kandidaten – McCain, Clinton, Obama – zullen hem alle drie ondervragen.

Petraeus kiest voor de voorzichtige aanpak. „De vooruitgang is fragiel en omkeerbaar’’, zal hij telkens herhalen. Zoals verwacht wil de generaal de troepensterkte voor onbepaalde tijd bevriezen op 140.000. Over een afname daarna weigert hij een uitspraak.

En terwijl de presidentskandidaten voorspelbaar reageren, komt de verrassing uit een hoek waar al een tijdlang niet erg op is gelet: veel Republikeinse senatoren blijken hun geduld te verliezen. „Ik denk dat mensen onderhand willen weten hoe het einde eruit ziet”, zegt bijvoorbeeld de conservatief Bob Corker, senator uit Tennessee en doorgaans een trouwe volgeling van de regering.

Het is vooral een ongemakkelijk patroon voor John McCain, de Republikeinse kandidaat die van succes van Petraeus’ strategie in Irak het hart van zijn campagne heeft gemaakt. Maar McCain heeft toch al geen gelukkige dag.

Als een van de eerste sprekers krijgt hij de kans zijn stempel op de dag te drukken. Hij was de steunpilaar van de extra troepenzendingen begin vorig jaar. Zijn campagne stoelt op het afgenomen geweld in Irak, en de setting is vandaag ideaal om dat, samen met Petraeus, te benadrukken.

Maar hij houdt een vlakke toespraak met de vaste ingrediënten („succes ligt voor het grijpen”, „terugtrekken is roekeloos”) en suggereert ten onrechte dat Al-Qaeda in Irak een shi’itische organisatie is; drie weken terug beging hij een soortgelijke vergissing. Hij verspeelt er een deel van de voorziene gunstige media-aandacht mee. En een half uurtje na zijn inbreng slentert hij de gang op – om zijn gezicht de hele dag niet meer te laten zien.

Clinton en Obama brengen het er later niet veel beter af. Clinton laat haar dodelijk vermoeide hoofd de hele ochtend op haar rechterhand rusten, en werkt de ene Starbucks na de andere naar binnen. Als ze eindelijk aan de beurt is probeert ze het met ongeduld in de stem – Petraeus geeft geen krimp.

Obama verkiest de tactische aanpak. Wanneer vindt Petraeus dat de VS voldoende succes hebben om de troepen daadwerkelijk terug te trekken? Maar ook Obama maakt foutjes – hij verwart de Iraakse met de Iraanse regering – en Petraeus wenst niet van zijn voorbereide tekst af te wijken. De generaal heeft „het licht aan het einde van de tunnel nog niet gezien”.

Die zuinige houding keert zich tegen hem. Als hij blijft weigeren voorwaarden te noemen die een verdere terugtrekking mogelijk maken, roept hij, behalve bij Democraten, ook bij Republikeinen irritatie op.

„Alleen vragen om meer tijd is niet meer genoeg”, zegt Dick Lugar, de leidende Republikein in de commissie Buitenlandse Zaken. „Het is mij niet duidelijk wat de volgende fase van deze operatie wordt”, gnuift Chuck Hagel, conservatief uit Nebraska. „De Amerikaanse bevolking heeft er nu wel genoeg van”, roept George Voinovich, Republikein uit Ohio.

„Het is niet moeilijk om ontevreden over Irak te zijn, dat begrijp ik wel”, zegt de generaal.

Zijn lichaamstaal laat soms zien dat ook hij twijfelt aan het werk waarmee het State Department probeert politieke verzoening te stimuleren. De generaal wordt de hele dag gesecondeerd door de Amerikaanse ambassadeur in Irak, Ryan Crocker, lang niet zo’n uitgesproken figuur als de generaal. En iemand die moeite heeft zijn frustraties te onderdrukken. „Alles in Irak is moeilijk”, verzucht hij laat in de middag.

Medestanders van McCain proberen het beperkte succes van Petraeus’ strategie mede te wijten aan Iran – het favoriete schrikbeeld van het Witte Huis. Havik en Democraat Joe Lieberman zegt dat het land opstandelingen helpt die „tientallen, honderden Amerikaanse soldaten hebben omgebracht”. Petraeus gaat mee in het schrikbeeld, maar ambassadeur Crocker praat het weg. In het Arabische Irak zullen Perzen uit Iran nooit veel medestanders vinden, legt hij uit. „Ook als ze samen shi’itisch zijn.”

Zo blijft vooral hangen dat John McCain komend najaar, als ook de meeste Congresleden verkiezingscampagne voeren, het risico loopt dat hij door partijgenoten op zijn Irak-beleid wordt aangevallen. En bij gebrek aan overig nieuws uit de verhoren – die vandaag doorgaan – ligt het voor de hand dat dit beeld zich vandaag zal herhalen.

Want na vijf jaar Irak-debat zijn er weinig verrassingen meer. Toen Petraeus gisterochtend de oefening van zijn opkomst achter de rug had, zag hij dat Thomas Ricks van de Washington Post als een van de weinige journalisten al volledig was geïnstalleerd. Ricks is een begrip op het Pentagon. Hij schreef in 2006 Fiasco, een zeer invloedrijk – en zeer negatief – boek over de militaire operatie in Irak.

„Gôh Tom”, riep Petraeus, „je bent vroeg vandaag.”

„Ik schrijf alvast mijn column over je uitspraken straks.”

Meer over de Amerikaanse politiek op: nrc.nl/race08