Minister sluit alleen totale boycot uit

Wat doet Nederland tegen mensenrechtenschending door China? Minister Verhagen kiest de dialoog. De Kamer had gisteren nog andere suggesties.

De Amerikaanse presidentskandidate Hillary Clinton is nu ook al voorstander van een boycot van de openingsceremonie van de Olympische Spelen in China. Voor een dergelijk gebaar van president Bush is volgens haar alle reden, na het gewelddadig optreden van China in Tibet. Daarbij komt nog de passieve houding van de Chinezen tegenover de schending van mensenrechten in Darfur door het bewind in Soedan, waarmee Peking nauwe contacten onderhoudt, zo zei ze begin deze week.

Net als de acties tegen de olympische vlam trekt de oproep om de openingsceremonie van de Spelen te boycotten razendsnel door de wereld. Wat doet Nederland, was de veelgestelde vraag gisteravond in de Tweede Kamer, waar gesproken werd over mensenrechten. Dat onderwerp heeft minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) uitgeroepen tot speerpunt van zijn beleid.

De Nederlandse politiek is er nog niet uit. Voor een boycot van de openingsceremonie door premier Balkenende en staatssecretaris Bussemaker (Sport, CDA) voelt Verhagen niets. Althans: nog niet. „Niets is uitgesloten, met uitzondering van een totale boycot van de Spelen in China”, zei hij gisteren diverse keren. Het gaat hem om „het meest effectieve instrument” om China te bewegen tot een ander beleid. Mocht de komende maanden, liefst in Europees verband, blijken dat een boycot van de opening een goed middel is, dan kan dat worden overwogen. Volledig wegblijven van de Spelen is volgens Verhagen geen goed signaal. „Dan gooi je de deur hartstikke dicht en is het effect nul.” Het is een lijn waar de meerderheid van de Tweede Kamer zich in kan vinden. „Je kan maar één keer wegblijven”, aldus het Kamerlid Coskan Cörüz (CDA).

Zijn VVD-collega Hans van Baalen: „Er kan een moment komen dat je concludeert dat je niet op het hoogste niveau op de tribune moet gaan zitten. Maar we moeten de regering de tijd geven.”

In de Tweede Kamer is het de regeringspartij ChristenUnie die de balans al heeft opgemaakt. Kamerlid Joël Voordewind vreest dat Nederland straks „als laatste jongetje over de streep moet worden getrokken”. Al weken verkondigt hij dat Nederlandse regeringsvertegenwoordigers tijdens de openingsplechtigheid niet op de tribune horen te zitten. „Op dit punt ben ik het met de regering oneens”, zei hij. „Het gaat om een openingsceremonie ten faveure van China en dan moet je niet in het stadion doen of je neus bloedt terwijl om de hoek de mensenrechten worden geschonden”, aldus Voordewind.

De overgrote meerderheid van de Kamer vindt daarentegen dat de dreiging met een boycot van de openingsceremonie nuttiger is. Kamerlid Martijn van Dam (PvdA): „Dit is geen vrijbrief voor Chinezen. Het is denkbaar dat we straks zeggen dat het niet geloofwaardig is dat de minister-president op de tribune zit. Maar laten we hopen dat we niet tot die beslissing hoeven te komen.”

Intussen gaat, in de woorden van minister Verhagen, de „dialoog” met China voort. Daardoor is het mogelijk de mensenrechten „vaak binnenskamers” aan de orde te stellen, zoals de nieuwe ambassadeur onlangs nog heeft gedaan bij het aanbieden van zijn geloofsbrieven. Juist omdat Nederland „on speaking terms” is met China, kan Nederland het een en ander doen. Zoals geld sturen voor ondersteuning van het onderwijs in Tibet of financieel bijdragen aan Tibetaanse restauratieprojecten.

Als het aan de Tweede Kamer ligt, kan er nog meer gebeuren. Waarom de Dalai Lama niet uitgenodigd bijvoorbeeld, vroeg het Kamerlid Koser Kaya (D66) zich af. En in China zelf kan Nederland tijdens de Olympische Spelen ook nog wel het een en ander uitrichten. Bijvoorbeeld in de tuin van de Nederlandse ambassade, zo meende de PvdA’er Martijn van Dam. „Stel deze beschikbaar aan mensenrechtenactivisten voor het geven van interviews.”