De NAVO-top was een schertsvertoning

Door Macedonië niet uit te nodigen en Oekraïne en Georgië wel een toezegging te doen, heeft de NAVO de toelatingprocedure schade toegebracht, menen James Goldgeier en Ivo Daalder.

De NAVO-leiders waren op hun bijeenkomst in Boekarest afgelopen week diepgaand verdeeld over de vraag of Oekraïne en Georgië de gelegenheid moeten krijgen om zich bij het bondgenootschap aan te sluiten. Daarmee hebben de NAVO-leiders het uitbreidingsbeleid in zijn totaliteit immense schade toegebracht.

Uitbreiding is al meer dan twintig jaar een hoeksteen van de NAVO. Het bijna zestig jaar geleden gesloten oprichtingsverdrag vermeldde duidelijk dat de deur naar het lidmaatschap openstond voor ieder Europees land dat de beginselen van de alliantie kon bevorderen en dat kon bijdragen aan de collectieve verdediging. Tientallen jaren heeft de NAVO die open deur doeltreffend gehanteerd: tijdens de Koude Oorlog heeft ze Griekenland, Turkije, West-Duitsland en Spanje opgenomen. Na de val van de Sovjet-Unie heeft ze Midden- en Oost-Europa de hand gereikt.

In 1999 hebben de geallieerden, om de toelatingsprocedure te formaliseren – en tevens om de teleurstelling van landen die niet onmiddellijk worden toegelaten, te temperen – het Membership Action Plan (MAP) in het leven geroepen. In het MAP werd precies omschreven wat landen die zich bij de NAVO wilden aansluiten, moesten doen. Zodra zij aan die criteria zouden voldoen, zou de NAVO hen uitnodigen om lid te worden.

Zeven landen hebben aan de MAP-criteria voldaan en zijn in 2004 tot de alliantie toegelaten. Onlangs hebben Kroatië en Albanië aan de MAP-criteria voldaan, waarna zij zijn uitgenodigd om toe te treden.

Helaas hebben de op de NAVO-top vorige week genomen besluiten de geloofwaardigheid van dit proces ondermijnd. Net als Kroatië en Albanië heeft ook Macedonië aan zijn MAP voldaan. Maar Macedonië is niet voor de alliantie uitgenodigd, omdat één NAVO-lid (Griekenland) bezwaar maakt tegen de naam van dat land.

Het is al absurd genoeg dat Griekenland zich zorgen zou maken over het idee dat Macedonië het zou hebben voorzien op het deel van Griekenland dat óók Macedonië heet. Maar als men toelaat dat dat een rol speelt in het debat over de toetreding van Macedonië tot de NAVO, wordt de hele procedure een lachertje.

In haar slotcommuniqué heeft de NAVO verklaard dat zodra Macedonië en Griekenland tot een wederzijds aanvaardbaar compromis komen – wat ze in meer dan vijftien jaar niet voor elkaar hebben gekregen – Macedonië zal worden uitgenodigd. Maar intussen is de integriteit van de procedure al geschonden.

En alsof één keer het beleid schenden nog niet genoeg was, heeft de NAVO het nogmaals gepresteerd in het geval van Oekraïne en Georgië. Ofschoon in de pers was bericht dat de Duitsers en de Fransen president George W. Bush de voet dwars hadden gezet inzake het lidmaatschap van Oekraïne en Georgië, streefden de VS alleen naar een MAP, waarmee deze twee landen zouden zijn begonnen te werken aan de criteria voor toelating – een proces dat naar alle waarschijnlijkheid jaren zou hebben gevergd. Maar uit vrees voor een boze reactie van Rusland op zelfs die voorbereidende stap weigerden Duitsland, Frankrijk en nog enkele bondgenoten een MAP voor de twee voormalige Sovjetrepublieken te steunen.

Merkwaardig genoeg hebben de NAVO-leiders in een op de bijeenkomst uitgewerkt compromis verklaard dat zij, ook al boden ze Oekraïne en Georgië geen MAP aan, het er toch over eens waren dat „deze landen lid van de NAVO zullen worden’’. Met andere woorden, de NAVO heeft Oekraïne en Georgië niet de gelegenheid geboden om zich het lidmaatschap waardig te betonen, maar hun wel – en zonder precedent – toegezegd dat zij ooit lid zullen worden. Dat slaat nergens op.

De uitbreiding van de NAVO verloopt al tientallen jaren met veel succes. Begin jaren tachtig heeft ze geholpen het onlangs gedemocratiseerde Spanje te verankeren in het Westen. In 1990 heeft ze ervoor gezorgd dat een verenigd Duitsland geheel in de alliantie kon worden geïntegreerd, en in de jaren negentig heeft ze bijgedragen tot de stabiliteit en veiligheid in landen uit de vroegere invloedssfeer van de Sovjet-Unie. Er fungeerde een soepel draaiende procedure voor uitbreiding.

Maar door andere criteria te hanteren om Macedonië niet uit te nodigen, en door Oekraïne en Georgië het lidmaatschap toe te zeggen nog voordat ze zich dat waardig hebben kunnen betonen, heeft de NAVO de procedure tot een schertsvertoning gemaakt.

Ivo Daalder is verbonden aan de het Brookings Institution.James Goldgeier is verbonden aan de Council on Foreign Relations.