Onrust stoken met zorgkapitaal

Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft als eerste grote pensioenfonds openheid gegeven over de beleggingen in private equity en hedgefondsen.

Het hoge woord is eruit. De grootste pensioenfondsen van Nederland beleggen voor miljarden euro’s in financiële opkopers (private equity) en zwerfkapitalisten (hedgefondsen).

Welke opkopers en zwerfkapitalisten beleggen het geld van meer dan 2,2 miljoen werkers en bijna een miljoen gepensioneerden uit de bedrijfstakken overheid en onderwijs, en zorg en welzijn?

Al deze mensen zijn via hun werkgevers verplicht verzekerd bij ABP en Pensioenfonds Zorg en Welzijn (voorheen PGGM). Tot nu toe hielden zij angstvallig geheim wie ‘hun’ beheerders zijn van de miljardenbeleggingen in private equity en hedgefondsen.

Zo bleef in de maatschappelijke discussie over de rol van deze nieuwe financiers bij de afslankingen van grote concerns en bij de ‘uitverkoop’ van Nederland voor een deel onduidelijk of zij hun geld ook uit Nederland haalden.

Ja, dat doen zij. Wie de pensioenfondsen de afgelopen jaren om openheid over hedgefondsen en private-equityfinanciers vroeg, kreeg een antwoord dat klonk als een principiële beslissing. Nee, dat mogen of willen we niet zeggen.

Nu blijkt uit reacties van betrokken woordvoerders dat de geheimhouding vooral was ingegeven door pragmatisme. Iedereen moest nog wennen aan de moderne eisen van transparantie.

De stap om de namen van de private-equityfinanciers en hedgefondsen openbaar te maken volgt op de publicatie, met ingang van vorig jaar, van de beleggingen in beursgenoteerde aandelen en obligaties. Dat was een gevolg van het maatschappelijk ongenoegen na een uitzending van tv-programma Zembla over pensioenbeleggingen in makers van clusterbommen.

Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn heeft de beleggingen per 1 januari 2008 gisteren op zijn website gezet. Bij de beursgenoteerde beleggingen staan namen en bedragen, van de grootste (Exxon Mobil, goed voor 418 miljoen euro) tot de kleinste (Transport Gas Sur in Argentinië voor 2 miljoen euro). Bij de niet-beursgenoteerde beleggingen staan alleen de namen van de beheerders.

Uit de lijst met namen blijkt dat Pensioenfonds Zorg en Welzijn vrijwel alle grote namen in de wereld van private equity en hedgefondsen in portefeuille heeft.

Welke zitten er níét in? Hedgefonds Paulson & Co, dat in Nederland industrieel conglomeraat Stork en kantoorgroothandel Corporate Express onder druk zette en een fortuin verdiende met beleggingen die speculeerden op de Amerikaanse kredietcrisis.

Ook geen TCI, het hedgefonds dat vorig jaar de strijd aanbond met de top van ABN Amro en won. Betrokkenheid bij zulke confrontatiebeluste fondsen laat zich niet gemakkelijk rijmen met een consensusgeoriënteerde organisatie als een groot Nederlands pensioenfonds waarin vakbonden en werkgevers samenwerken.

Maar helemaal vies van sabelgekletter is het Zorg- en Welzijnfonds niet, zo kan uit de lijst worden opgemaakt. Op de lijst staan onder meer TPG-Axon, dat tevergeefs bij Akzo Nobel klaagde over de overname van de Britse verfproducent ICI; Toscafund dat in navolging van TCI klaagde over de strategie van ABN Amro en de uitvoering daarvan; en Fursa Alternative Strategies dat te hoop loopt tegen het beleid van technologiebedrijf ASMI.

Onder de grote hedgefondsen waarin het Zorg- en Welzijnfonds belangen heeft zijn Citadel, D.E. Shaw, Fortress, Highfields, Moore Capital, Polygon Steel Partners, en Renaissance Technologies.

Onder de financiële opkopers wemelt het eveneens van de topfirma’s. Alleen private-equityfinancier Blackstone ontbreekt op het oog. Maar in de kleine lettertjes staat dat niet alle beleggingen worden vermeld.

Namen als Apax, Apollo, CVC, KKR en Permira staan wel op de lijst, evenals de eigen Nederlandse private-equityfinanciers Alpinvest. In Alpinvest werkt Pensioenfonds Zorg en Welzijn samen met ABP. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat ABP dezelfde namen van private-equityfinanciers op zijn lijst heeft staan. Dat zijn stuk voor stuk partners dan wel beleggingen van Alpinvest. ABP publiceert zijn eigen gegevens op 20 mei samen met zijn jaarverslag over 2007.

De lijst van Pensioenfonds Zorg en Welzijn leert nog twee andere dingen. Het fonds is niet immuun voor rampspoed. Bij de namen is Peloton Partners, een beheerder die onlangs een hedgefonds in problemen zag komen. Ook Amaranth haalt de lijst: de beheerder leed anderhalf jaar geleden een recordverlies van zo’n 6 miljard dollar toen een olie- en gashandelaar excessieve risico’s had genomen.

De tweede constatering is dat Pensioenfonds Zorg en Welzijn in Nederland buiten de effectenbeurs grotere belangen heeft dan op de beurs. De grootste Nederlandse beursgenoteerde belegging, buiten vastgoedfondsen, is ING (voor 106 miljoen euro aandelen). Afgaande op de namen van de beheerders moeten de belangen van het pensioenfonds in niet-beursgenoteerde bedrijven inmiddels veel groter zijn. Beheerders Alpinvest, Apax, Candover, CVC, KKR en Permira zitten of zaten samen of apart in bedrijven als detailhandelsketen Maxeda (V&D en Bijenkorf), NXP (voorheen Philips halfgeleiders), Raet (salarisverwerking), de voormalige diepvriesdivisie van Unilever (onder meer Iglo), Stork, bouwbedrijf Volker Wessels, tv-station SBS en producent van plastic buizen Wavin.

Zie de lijst van beleggingen op nrc.nl/private_equity