Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Religie

Leugens

Op 1 april aanvaardde Jonathan Silk in Leiden de leerstoel boeddhologie – de enige in Nederland – met een oratie over leugens. Een even ongewoon als prikkelend thema. Dat grappenmakers op die datum goedgelovigen voor de gek houden, is toeval.

In het boeddhisme draait alles om de Waarheid, zei Silk. Aan de hand van oude teksten liet hij zien dat dit heeft geleid tot bijzondere aandacht voor het spreken van onwaarheid. De vroegste verwijzing naar het boeddhisme is een stenen inscriptie uit de derde eeuw voor Christus waarin de Indiase keizer Asoka de kloostergemeenschap maant zeven teksten te bestuderen. Daarvan wordt er één nader omschreven: de preek waarin Boeddha zegt: „Wie zich niet schaamt voor een opzettelijke leugen, kan ieder ander kwaad begaan.”

De boeddhistische moraalleer is bondig samengevat in de Vijf Voorschriften, de minimale verplichtingen waaraan leken en monniken zich te houden hebben. Een boeddhist mag niet doden, stelen, overspel plegen, onwaarheid spreken en bedwelmende middelen gebruiken. Nu zijn er talloze verhalen waarin een asceet die een boeddha wil worden doodt, steelt, overspel pleegt of verdovende middelen gebruikt, maar nooit een waarin de aspirant-boeddha een leugen vertelt. Waarom niet? Silk: „Het antwoord is in de vierde eeuw gegeven door de Indiase geleerde Vasubandu: wie alle andere gedragsregels overtreedt, zal daarover liegen. Kortom: liegen is een fundamenteel vergrijp, niet alleen om de leugen zelf, maar ook omdat hij dient om andere vergrijpen te verbergen.”

Die avond bereikte het Kamerdebat over Fitna een dramatisch hoogtepunt: Geert Wilders maakte twee ministers uit voor leugenaars. Zij zouden hem in de notulen van vertrouwelijk overleg woorden in de mond hebben gelegd. Dat is niet niks. Want wat het Vierde Voorschrift is voor boeddhisten is het negende van de Tien Geboden voor aanhangers van de joods-christelijke traditie: gij zult geen valse getuigenis afleggen over anderen. 141 Kamerleden gaan er vanuit dat de bewindslieden de waarheid spreken. Toch houdt volgens Maurice de Hond 32 procent van de Nederlanders er rekening mee dat Wilders onjuist is geciteerd. Dat is veel. Die mensen vinden kennelijk dat politici liegen. En wie liegt, zegt Boeddha, is geneigd tot alle kwaad.

Deze rubriek geeft wekelijks antwoord op vragen over verschillende religies.