Dreigende broodrellen uit onvrede met Mubarak

De Egyptische regering vreest rellen wegens de stijgende graanprijzen en broodtekorten. Daarom heeft zij noodmaatregelen genomen.

Egyptische oproerpolitie gebruikt traangas tegen betogers in de industriestad Mahalla. Foto Reuters Egyptian riot police use tear gas to disperse protesters during clashes in Mahalla City about 110 km (68miles) north of Cairo, April 6, 2008. The Egyptian government deployed heavy security presence to prevent widespread protests in the capital in support of the intended strikes by textile workers. REUTERS/Nasser Nuri (EGYPT)
Egyptische oproerpolitie gebruikt traangas tegen betogers in de industriestad Mahalla. Foto Reuters Egyptian riot police use tear gas to disperse protesters during clashes in Mahalla City about 110 km (68miles) north of Cairo, April 6, 2008. The Egyptian government deployed heavy security presence to prevent widespread protests in the capital in support of the intended strikes by textile workers. REUTERS/Nasser Nuri (EGYPT) REUTERS

Ahmed heeft sinds vijf dagen een politieagent in zijn kleine, snikhete bakkerij in de volkswijk Shubra in Kairo. De agent moet erop toezien dat Ahmed de zakken gesubsidieerd meel niet op de zwarte markt verkoopt. Het is een van de noodmaatregelen die de Egyptische regering heeft afgekondigd om de dreiging van broodrellen af te wenden.

Deze en andere maatregelen zijn ingegeven door de angst voor broodrellen zoals die in 1977 uitbraken nadat de toenmalige president Sadat had aangekondigd de subsidies langzaam te zullen afbouwen. Zeventig mensen verloren daarbij het leven. President Mubarak, die toch al wordt geconfronteerd met algemene onvrede, wil geen risico’s nemen. Gisteren dreigden oppositiegroepen met massastakingen en demonstraties in reactie op de stijgende voedselprijzen – onder andere door de stijgende graanprijzen op de wereldmarkt – en achterblijvende salarissen (vaak zijn ze 25 jaar lang onveranderd). De protestacties werden gesmoord door de massale inzet van oproerpolitie.

Bakker Ahmed koopt dagelijks 30 zakken van 50 kilo gesubsidieerd meel voor 11 pond per stuk. Met een zak kan hij gemiddeld 500 typisch Egyptische broodjes bakken die hij voor 5 piaster (0,6 eurocent) per stuk moet verkopen. De winst per zak meel is maximaal 14 pond. Onderhands kan hij zo’n zak meel voor 240 pond verkopen.

De politieman zit naast de traditionele kleistenen oven op een klapstoeltje met een lepeltje in zijn lege theekop te spelen. Zijn zwarte uniform zit onder de bloem die als een deken alles in de bakkerij bedekt. Onafgebroken en met sigaret in de mond kneden vijf bakkersjongens het brooddeeg in een grote houten ton. Ze werpen vuistgrote deegballen op een plaat die daarna vijf minuten in de oven verdwijnt. Vervolgens stapelen ze twintig ronde pofbroodjes op een houten rek en rennen ermee naar het getraliede uitgifteluik. Buiten staan honderd mannen, vrouwen en kinderen al uren te wachten en te dringen.

Vervolg Egypte: pagina 5

Klanten belegeren de bakkerij van Ahmed

Voortdurend breekt er schreeuwende ruzie uit en telkens dreigt Ahmed het loket te sluiten als de gespannen menigte zich niet gedeisd houdt.

„Natuurlijk probeer ik elke dag een paar zakken meel te verpatsen”, zegt Ahmed. „Alle bakkerijen doen dat. Anders verdienen we niets.” Begin maart werd zijn bakkerij door de inspecteur twee weken gesloten omdat hij de verdwijning van een zak meel niet kon verantwoorden. Ahmed had nagelaten de inspecteur – die van de overheid een salaris van slechts 400 pond per maand ontvangt – af te betalen en hij weigerde de 14.000 pond boete te betalen. Niet alleen hij maar ook de buurtbewoners waren de dupe. „Mijn klanten moesten bij een andere bakker achter in de rij aansluiten.”

In Egyptisch Arabisch is het woord voor brood, ais, niet per toeval gelijk aan het woord voor leven. Recentelijk is de beschikbaarheid van brood zelfs een zaak van leven en dood geworden. In de rijen voor de uitgiftepunten raken de gemoederen steeds vaker verhit. De media doen verslag van vechtpartijen waarbij in de afgelopen weken zeker acht mensen het leven hebben gelaten.

Egypte is ’s werelds grootste consument van brood en op één na grootste importeur van granen. Ondertussen blijft de vraag naar brood toenemen omdat de stijgende wereldprijzen rijst en pastaproducten onbetaalbaar maken. Zo’n 50 miljoen Egyptenaren, tweederde van de bevolking, zijn aangewezen op gesubsidieerd brood.

Hoewel de regering zichzelf prijst met een economische groei van 7 procent over het afgelopen jaar, moet bijna 40 procent van het volk dagelijks rondkomen met twee dollar of minder. De officiële inflatie bedraagt 12 procent, maar in werkelijkheid zijn de prijzen van voedsel – waar armen bijna hun hele inkomen aan uitgeven – het afgelopen jaar met 25 procent gestegen en volgens de Wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties (WFP) in de laatste drie maanden zelfs met 50 procent.

De kosten van het subsidiesysteem rijzen tegelijk de pan uit. In het afgelopen jaar heeft de regering 850 miljoen dollar extra moeten uittrekken voor gesubsidieerd brood. Daarmee is de rekening voor meel in 2007 op 2,67 miljard dollar uitgekomen. Niet alleen brood, maar ook andere voedselproducten en brandstof worden gesubsidieerd via een systeem dat uit de jaren vijftig dateert. In februari alleen al kostte al deze subsidie het rijk 14 miljard dollar.

Enkele maanden geleden kondigde de regering vergaande hervormingen aan van de broodsubsidie. Niet alleen wegens de oplopende kosten, maar ook omdat een vijfde van het brood door corruptie, wanbeleid en verspilling verloren gaat. Omdat iedereen het gesubsidieerde brood mag kopen wordt het ook opgekocht als voer voor kippen, geiten en schapen. De regering wil de productie en distributie daarom scheiden en het gesubsidieerde meel zelfs van een kleurtje voorzien om het op de zwarte markt te kunnen herkennen. Uiteindelijk moet het subsidieprogramma worden vervangen door een financiële bijstandsregeling waarvoor alleen de allerarmsten in aanmerking komen.

Die plannen lijken nu op de lange baan te zijn geschoven. President Mubarak heeft het kabinet opdracht gegeven de broodsubsidies te handhaven en het leger geïnstrueerd grote hoeveelheden brood te bakken en uit te delen. Bakkerijen moeten ’s nachts doorbakken en om verspilling tegen te gaan mogen mensen bij de uitgiftepunten voor maximaal 1 pond broodjes kopen.

In de bakkerij van Ahmed zit de agent nog altijd in de weg. Het brood is niet aan te slepen. De rij voor het luik blijft maar groeien en de spanningen lopen op. Even verderop rijdt een ezelskar langzaam door het stoffige straatje. Luidkeels kondigt de bestuurder zijn waar aan: broodjes voor 10 piaster (1,25 eurocent) elk.