De NAVO moet anders, dus...wie biedt?

De NAVO, bijeen op een top in Boekarest, moet zijn missie en organisatie aanpassen aan de veranderde tijden.

Tijd voor een debat, ook in lidstaat Nederland.

Twee jaar geleden zei toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot (CDA) in de Eerste Kamer dat hij nog niet toe was aan denken over een nieuw Atlantisch Handvest en een nieuw strategisch concept. De NAVO kon nog goed verder met het Verdrag van Washington uit 1949 en het Strategisch Concept uit 1999.

Nee, zegt NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, want de tijden zijn veranderd. Daarom wil hij in 2009, als hij afscheid neemt en het bondgenootschap zijn 60-jarig bestaan viert, een nieuw Atlantisch Handvest op tafel hebben, een jaar later gevolgd door een nieuw Strategisch Concept. Dat legde hij op 15 maart jongstleden op het Brussel Forum uit en dat zal hij dezer dagen in Boekarest herhalen. Hij noemt vier redenen voor een nieuw Handvest en een nieuwe strategie:

Het huidige concept is verouderd, na 9/11, Irak en Afghanistan.

Een nieuw concept is nodig om het publiek uit te leggen wat de NAVO is en wordt en waarom de NAVO nodig blijft.

De Amerikaanse presidentsverkiezingen leveren een nieuwe president en daarmee nieuwe kansen.

De last die de NAVO draagt is zwaarder dan ooit en daarom is een heldere strategische visie onmisbaar.

De Amerikaanse president Bush wil echter door met de oude NAVO, aangestuurd door de VS. Hij wordt gesteund door de meeste Oost-Europese regeringsleiders, die in Rusland nog steeds de grootste bedreiging zien. Verschillende West-Europese leiders zien juist de noodzaak van nieuwe mondiale veiligheidsarrangementen, waarin Rusland partner in plaats van tegenstander is.

Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) zei in de Tweede Kamer tegen uitbreiding te zijn, maar lijkt daar geen erg hard punt van te willen maken. In het algemeen neemt Nederland tot dusver een te afwachtende houding aan als het gaat over de toekomst van de NAVO en de ontwikkeling van een nieuwe mondiale veiligheidsarchitectuur. Dat is niet goed. De oude NAVO heeft zichzelf overleefd en lijkt zijn richtingsgevoel kwijt. De alliantie scheurde bijna bij de inval in Irak en is nu weer verdeeld over de oorlog in Afghanistan. De Amerikanen willen meer strijd, meer militairen en meer bevoegdheden, de Duitsers juist minder oorlog, meer opbouw en een grotere rol voor de Verenigde Naties.

Nederland moet niet wegduiken maar juist meedenken hoe we vrede, veiligheid en welvaart wereldwijd beter kunnen beschermen in een tijd waarin we een groot potentieel aan crises en conflicten zien opdoemen: veranderende politieke en economische machtsverhoudingen, toenemende energieconcurrentie, bedreiging van voedsel- en watervoorraden, klimaatverandering, terrorisme.

Bij steeds meer mensen dringt het besef door dat deze problemen niet oplosbaar zijn onder de huidige politiek-militaire arrangementen. De wereld heeft behoefte aan andere, betere afspraken en allianties. De huidige NAVO voldoet niet, en een steeds grotere NAVO wordt eerder bedreigend dan behulpzaam gevonden.

De noodzaak tot mondiale samenwerking en nieuwe mondiale veiligheidsarrangementen is sterker dan ooit. De herhaalde oproep van Jaap de Hoop Scheffer in de NAVO-assemblee om in alle lidstaten een breed publiek en parlementair debat over de toekomst van de NAVO te organiseren, is dan ook verstandig en minister Maxime Verhagen moet die handschoen oppakken.

Harry van Bommel en Tiny Kox zijn lid van respectievelijk de Tweede en Eerste Kamer en van de Nederlandse delegatie in de parlementaire NAVO-assemblee.

Meer over de NAVO-top op nrc.nl/buitenland