Regering en oppositie matigen toon

Alle geruchten ten spijt, is er nog geen doorbraak bereikt in Zimbabwe. De kiescommissie telt traag verder, de oppositie claimt de zege niet lager. Ze lijken in te zetten op de-escalatie.

Oppositieleider Tsvangirai bij zijn persconferentie, gisteren. Foto AFP Zimbabwean opposition leader Morgan Tsvangirai declined on April 01, 2008 at a press conference to declare himself the winner of a presidential election, saying he would wait until an announcement from the electoral coimmission. His comments come after sources in ZANU-PF and European diplomats, speaking on condition of anonymity, said that veteran ruler Robert Mugabe had in principle agreed to step aside after failing to win Saturday's election. AFP PHOTO / ALEXANDER JOE
Oppositieleider Tsvangirai bij zijn persconferentie, gisteren. Foto AFP Zimbabwean opposition leader Morgan Tsvangirai declined on April 01, 2008 at a press conference to declare himself the winner of a presidential election, saying he would wait until an announcement from the electoral coimmission. His comments come after sources in ZANU-PF and European diplomats, speaking on condition of anonymity, said that veteran ruler Robert Mugabe had in principle agreed to step aside after failing to win Saturday's election. AFP PHOTO / ALEXANDER JOE AFP

Even na middernacht is de weg naar Highfields opvallend stil. De oproerpolitie die na de verkiezingen zaterdag massaal was uitgerukt naar deze buitenwijk rond de Zimbabweaanse hoofdstad Harare is nergens te bekennen. De wegversperringen waar de politie in de afgelopen dagen alle auto’s doorzocht op benzinebommen en wapens zijn verdwenen.

Zo rustig hebben de bewoners van Highfields het in jaren niet gehad. De wijk staat bekend als een broeinest van de oppositie. In Highfields arresteerden de geheime dienst en de politie vorig jaar honderden oppositieaanhangers na de beruchte „gebedsbijeenkomst” van actiegroepen waarbij ook oppositieleider Morgan Tsvangirai bont en blauw werd geslagen. „Dit is ongelooflijk”, zegt Kameraad Fatso (artiestennaam) nu, terwijl hij zijn oude Nissan langs de diepe gaten in de weg slalomt. De blanke rastafari, muzikant en activist, kan maar één uitleg voor de nieuwe strategie van de regering van president Mugabe bedenken. „Ze willen de-escaleren. Er is hier niets om tegen in opstand te komen.”

De politieke gebeurtenissen van de afgelopen vierentwintig uur lijken die theorie te bevestigen. De kiescommissie gaat onverstoorbaar verder met het trage voorlezen van de uitslagen. De commissie is nu voor de derde dag achtereen bezig met het publiceren van de resultaten van de parlementsverkiezingen, volgens welke oppositie en de regeringspartij nog altijd nek aan nek gaan. Zimbabwe kan alleen maar gissen hoe lang de resultaten van de verkiezingen van de senaat, de duizend lokale besturen en uiteindelijk de president op zich laten wachten.

De-escaleren is ook wat Morgan Tsvangirai gisteravond deed, op de persconferentie in het vijfsterren Meikles Hotel in Harare waar de oppositieleider voor het eerst sinds zaterdag in het openbaar zijn gezicht liet zien. Hij sprak weliswaar over verandering en de nieuwe weg die Zimbabwe op zaterdag 29 maart 2008 was ingeslagen, maar hij eiste de overwinning niet meer op, zoals hij zondag nog deed. „We moeten wachten op de resultaten van de Zimbabweaanse kiescommissie, zo zit de wet nu eenmaal in elkaar”, zei hij, wetend dat hij anders van een staatsgreep kon worden beschuldigd.

Na de wekenlange beschuldigingen van fraude, lijkt Tsvangirai nu de verkiezingen toch als legitiem te beschouwen. Zijn ontkenning dat er achter de schermen gesprekken zouden worden gevoerd tussen oppositie en regering over een uitweg voor president Mugabe, werden door weinig diplomaten geloofd. Het meest aannemelijke gerucht in de hoofdstad, vanochtend ogenschijnlijk bevestigd door de staatspers, is dat er binnen drie weken een tweede ronde van de presidentsverkiezingen moet worden gehouden.

Vervolg Zimbabwe: pagina 4

Zimbabwe is geen Kenia, waar de oppositie al een plan B had

Zo werd de aanzwellende geruchtenstroom dat president Mugabe onder grote druk van het leger staat om af te treden en dat de president ieder moment zijn verlies op de staatstelevisie zou aankondigen, door oppositie en regering de kop ingedrukt. Mogelijk is ook dat Mugabe zo probeert tijd te kopen om zijn aftocht te regisseren. In ieder geval wordt de verandering waar Zimbabwe naar snakt, nog even uitgesteld.

De laatste stand van zaken sijpelt maar mondjesmaat door naar de buitenwijken. De leiders van de MDC, laat staan Morgan Tsvangirai, hebben ze hier sinds het einde van de politieke campagnes niet meer gezien. De voorlopige uitslagen van onafhankelijke waarnemers die beweren dat Tsvangirai de verkiezingen al lang gewonnen heeft, gaan na de persconferenties in de vijfsterrenhotels misschien de hele wereld rond. Maar in de ether van Zimbabwe is alleen de stem te horen van de overheid, die het volk nu al dagen achtereen in slaap probeert te sussen.

„De MDC heeft de verkiezingen misschien gewonnen, maar ze zenden geen alternatieve informatie naar de wijken. Waar zijn de pamfletten, de sms’jes waarop staat te lezen dat ze hebben gewonnen?”, klaagt Kameraad Fatso. „Als mensen hun overwinning willen verdedigen, dan moeten ze weten dat ze gewonnen hebben. Als ze in verwarring zijn, dan hebben ze niet het lef om voor hun stem te strijden.”

Kameraad Fatso is de belichaming van de alternatieve informatiestroom die hij voorstaat. Op donderdagavonden rapt hij over verandering in het Bookcafe, de pleisterplaats voor activisten en artiesten in het centrum van Harare. En hier in een slecht verlichte kamer in Highfields stelt hij met collega muzikanten het „artistieke protest” samen. Videofilmpjes over de onderdrukking, het optreden van politie en leger, met een stevige beat eronder.

Om één uur in de nacht wordt hier nog druk gespeculeerd over het einde van het tijdperk Mugabe. „Als we nog langer voor de gek worden gehouden dan komt hier onherroepelijk tot een opstand”, zegt Deejay ‘45’. „We zijn er klaar voor.”

Maar de kameraden twijfelen. Zimbabwe is geen Kenia, waar de oppositie lang voor de verkiezingen in december al een plan B klaar had liggen voor het geval president Mwai Kibaki de overwinning zou claimen. Oproer in Zimbabwe bleef de afgelopen jaren altijd beperkt tot een handvol durfallen die de staat opgingen. Zelfs toen hier in 2005 honderden huizen van oppositieaanhangers met de grond gelijk werden gemaakt. Zelfs toen de regering winkeliers dwong hun prijzen te bevriezen in deze tijden van hyperinflatie, en de schappen van de winkels leeg bleven.

„De Keniaanse oppositieleider Raila Odinga riep zijn aanhang direct na de verkiezingen op de straat op te gaan. Maar hoe langer de oppositie hier wacht op de officiële resultaten, hoe meer het momentum door onze vingers glipt”, zegt een oppositieaanhanger. De toekomst van de Zimbabweaanse oppositie ligt nog altijd in handen van de regering.

Achtergronden en foto’s op nrc.nl/zimbabwe