Gif spuiten uit zelfbehoud

We nemen drugs tot ons om parasieten te bestrijden, stellen Duitse ondezoekers.

Dat zou verklaren waarom we vrijwillig misselijkmakend gif innemen.

Een heroïneverslaafde bereidt zijn shot. Foto AFP Javad, 45, an Iranian drug addict who used to be a truck driver, prepares a dose of heroin before injecting himself at a park in a working class neighbourhood in southern Tehran, 28 June 2006. The number of HIV/AIDS infections in Iran is far higher than previously thought because of a large rise in intravenous drug use, a health ministry official was quoted as saying yesterday. Iran is believed to have at least two million regular drug users -- and possibly as many as 3.5 million -- and Alavian said addiction is growing by around eight percent a year. AFP PHOTO/HASSAN AMMAR -- IRAN OUT --
Een heroïneverslaafde bereidt zijn shot. Foto AFP Javad, 45, an Iranian drug addict who used to be a truck driver, prepares a dose of heroin before injecting himself at a park in a working class neighbourhood in southern Tehran, 28 June 2006. The number of HIV/AIDS infections in Iran is far higher than previously thought because of a large rise in intravenous drug use, a health ministry official was quoted as saying yesterday. Iran is believed to have at least two million regular drug users -- and possibly as many as 3.5 million -- and Alavian said addiction is growing by around eight percent a year. AFP PHOTO/HASSAN AMMAR -- IRAN OUT -- AFP

Mensen (en dieren) hebben een voorkeur voor gif, als het gaat om het gebruik van roesmiddelen. En juist die schadelijke stoffen blijken verslaving te veroorzaken.

Duitse en Amerikaanse onderzoekers, aangevoerd door evolutiebioloog Peter Hammerstein van de Humboldt universiteit in Berlijn, schrijven deze week in Proceedings of the Royal Society B dat de gangbare neurobiologische theorie over de vraag waarom stoffen verslavend zijn op de schop moet.

De neurobiologie beschrijft de interactie tussen drugs en het zenuwstelsel als belonend en zichzelf versterkend. Maar volgens Hammerstein zijn die stoffen voor degene die ze voor het eerst gebruikt helemaal niet plezierig. Mensen worden er misselijk van en ervaren deze stoffen dan als wat ze werkelijk zijn: gifstoffen. Het zijn verbindingen die planten produceren om vraat tegen te gaan. Alkaloïden als nicotine, morfine en cocaïne zijn voorbeelden van krachtige zenuwgiffen die planten inzetten voor hun lijfsbehoud.

De onderzoekers noemen het de ‘paradox van drug-beloning’, en pleiten voor een nieuwe theorie over verslaving, gestoeld op evolutionaire en ecologische inzichten. Ze veronderstellen dat we stoffen tot ons nemen waardoor we ons rot voelen, om parasieten te bestrijden. Als voorzet schrijven ze dat plantengiffen als cafeïne en nicotine gebruikers beschermen tegen parasieten zoals wormen, vlooien en teken.

„Ik ben het er niet mee eens”, zegt verslavingsonderzoeker Louk Vanderschuren van het Rudolf Magnusinstituut in Utrecht bondig aan de telefoon. „Het is een leuk en provocatief stuk, het zet aan tot nadenken. Maar tijdens het lezen deed het mij op een instinctief niveau pijn.”

De auteurs hebben volgens Vanderschuren „geen volledig overzicht van de verslavingsbiologie” als ze stellen dat drugs niet gebruikt worden voor het plezier, maar als medicijn. Als een stof je misselijk maakt, betekent dat nog niet dat je die zal mijden. „Inderdaad rapporteren sommige heroïnegebruikers dat zij er de eerste paar keer misselijk van werden. Maar tegelijkertijd werden ze er zo high van, dat ze het op de koop toenamen.”

Bovendien, stelt de wetenschapper: van drugs voelen gebruikers zich bij de eerste ervaring lang niet altijd rot. „Cocaïne en heroïne geven bij sommige mensen al bij het eerste gebruik een waanzinnige ervaring. Dat verslavende stoffen niet belonend kunnen zijn is een misvatting.

„Onze hersenen maken zelf opiumachtige stoffen, zoals endorfines. Ook bestaan er lichaamseigen cannabisachtige stoffen, endocannaboïden. Ze spelen een belangrijke rol bij het ervaren van positieve emoties en beloning. De plantenstoffen die wij als drug gebruiken, grijpen direct aan op deze bestaande systemen.”

De hersenen zijn erop ingesteld om beloningssignalen te reguleren bij sociale contacten, eten en seks. Vanderschuren: „Drugs werken in op dit systeem, maar ontsnappen aan de normale regulatie ervan. Als we genoeg eten, voelen we ons verzadigd, als we een orgasme hebben gehad, hebben we geen zin meer in seks. Drugs ontsnappen aan die terugkoppeling.”

Hammerstein voert echter aan dat de mens 57 van de 76 bekende families van ontgiftingsenzymen in de lever heeft. Dat ziet hij als belangrijk bewijs voor een evolutionair drugsverleden. Regionale verschillen tonen dat ook aan. In Turkije, de Hoorn van Afrika en op het Arabisch schiereiland zijn mensen gevonden die veel van het leverenzym 2D6 produceren. Dit enzym breekt opiumachtige stoffen af, en een stof uit de drug qat.

Niet toevallig worden juist in de genoemde gebieden deze middelen van oorsprong veel gebruikt. Vanderschuren vindt dat niet in tegenspraak met de bestaande theorie. „Middelengebruik heeft nu eenmaal effect op ontgiftingsenzymen. Het zou mij niet verbazen als er bij mensen in West-Europa meer alcoholontgiftingsenzymen gevonden werden.”

Lees over verschillende soorten drugs op www.trimbos.nl