‘Wij willen nu de uitslagen'

Komt er na 28 jaar een einde aan de heerschappij van Robert Mugabe? Op de staatszender zijn na de eerste, voor de oppositie gunstige, uitslagen alleen nog maar vrolijk dansende meisjes te zien.

Zimbabweanen lezen stembusuitslagen die zijn opgehangen aan de buitenkant van een kieslokaal in de hoofdstad Harare. Foto AFP Zimbabweans read election results posted on a polling station in Harare on March 30, 2008. The opposition claimed victory in Zimbabwe's general election as concerns mounted over a delay to the results of a contest which could see veteran President Robert Mugabe turfed out of office. AFP PHOTO / DESMOND KWANDE AFP

Om twintig over zeven geeft de presentator van de Zimbabweaanse staatszender ZBC er de brui aan. Sinds vanochtend zes uur heeft de hevig zwetende woordvoerder van de Zimbabweaanse kiescommissie tergend langzaam de eerste resultaten van de verkiezingen voor gemeente, senaat, parlement en president voorgelezen. Volgens de eerste uitslagen voeren oppositiepartij MDC en regeringspartij ZANU-PF een nek aan nek race. Dan gaat de stekker eruit. „We gaan nu even wat anders doen, we zijn zo bij u terug.” Sindsdien laat de ZBC vrolijk dansende meisjes zien, en een documentaire over toerisme in Californië.

De kalme sfeer van zaterdag, toen miljoenen Zimbabweanen ongestoord hun stem uitbrachten tijdens de zesde presidentsverkiezingen sinds de onafhankelijkheid, is omgeslagen in paniek, chaos en verwarring. De resultaten van de verkiezingen zouden vanochtend worden bekendgemaakt, beloofde de kiescommissie gisteren. Iemand heeft zich op het laatste moment bedacht.

De personificatie van de paniek en de verwarring is de voorzitter van de Zimbabweaanse kiescommissie, verantwoordelijk voor de einduitslagen. Gisteren werd rechter George George Chiweshe besprongen door verslaggevers, oppositieaanhangers en gewone kiezers in de lobby van het Meikles hotel in de hoofdstad Harare. „Wij willen de uitslagen”, riepen ze, terwijl de rechter in paniek een uitweg zocht. „Dit zijn gecompliceerde verkiezingen”, verzekerde hij. „We maken de uitslagen bekend zodra we kunnen”, hijgde de voorzitter, voordat twee agenten van de geheime inlichtingendienst hem wegsleurden.

De kiezers geloven hem niet. Gisteren werd Zimbabwe wakker met de zelfverzekerde bewering van de tweede man van oppositiepartij MDC dat Mugabe de verkiezingen verloren had. „Dit is een historisch moment. We hebben gewonnen”, zei Tendai Biti. Hij baseerde zich op de uitslagenlijsten die aan de buitenkant van de 9.400 stembureaus zijn opgehangen. De overwinningsroes leek voorbarig. De eerste resultaten kwamen uit de stad, en daar won de MDC de afgelopen jaren altijd. Maar wie in Zimbabwe de hele verkiezingen wil winnen, moet het platteland aan zijn kant hebben, waar 80 procent van de kiezers woont, en Mugabe’s aanhang.

[Vervolg ZIMBABWE: pagina 4]

Strijd om de macht is een strijd om de waarheid

[Vervolg ZIMBABWE van pagina 1]

Maar de MDC had geleerd van vorige verkiezingen: wie tijdig de overwinning opeist, bepaalt de nieuwsstroom en zet zijn tegenstander op het verkeerde been.

Rond middernacht weten de analisten, diplomaten en journalisten die de lobbies van de grote hotels in Harare afstruinen naar informatie het zeker. President Mugabe heeft voor het eerst in 28 jaar de verkiezingen verloren. 58 procent voor Morgan Tsvangirai, 37 procent Robert Mugabe en 5 procent voor nieuwkomer Simba Makoni. De MDC won ook 128 van de 210 parlementszetels, tegen 55 voor ZANU-PF. De cijfers worden off the record bevestigd door de onafhankelijke waarnemerorganisatie, Zimbabwe Election Support Network. Maar de organisatie is doodsbang voor de beurt van de kiescommissie te spreken, die zelfs dreigde iedereen te arresteren die met voorlopige uitslagen komt.

De strijd om de macht in Zimbabwe is een gevecht om de waarheid geworden. Medewerkers van de kiescommissie hebben journalisten in vertrouwen laten weten dat Mugabe inderdaad verloren heeft. Maar niemand gelooft dat de kiescommissie die feiten bekend durft te maken. Gisteren zijn er gesprekken geweest tussen de legergeneraals en president Mugabe. Wat daar is gezegd is onduidelijk. Sommigen weten dat Mugabe is verteld zijn verlies te accepteren. Maar de waarschuwingen voor deze verkiezingen lieten aan duidelijkheid niets te wensen over. Het hoofd van de strijdkrachten, de politie en de gevangenissen zeiden een zege van de „harlekijnen van het westen” nooit te accepteren.

Het beeld op straat bevestigt die strijdvaardigheid. Grote groepen politiemannen marcheren door de stad. Op alle straathoeken staat de oproerpolitie klaar met helmen en wapenstokken. In het centrale park van de hoofdstad, de Harare Gardens, staan waterkanonnen klaar. Mugabe zelf zei voor de verkiezingen desnoods de oorlog te verklaren aan de oppositie om het land in handen te houden, dat hij in de jaren zeventig met oorlog van de blanken veroverde.

De oppositie heeft geen antwoord geformuleerd. Net als bij vorige verkiezingen is er alleen een plan A: winnen. „Plan B is vluchten naar Botswana”, grapt een Zimbabweaanse journalist gisteravond. De oppositie heeft zich in een lastige positie gemanoeuvreerd door voor de verkiezingen de buitenwereld te verzekeren dat de verkiezingen „frauduleus” zijn. Wat gebeurt er met de claim van fraude als de kiescommissie het vandaag toch aandurft de oppositie tot winnaar te verklaren? Moeten de verkiezingen ongeldig worden verklaard?

Op de persconferentie gisteren negeerde de partijwoordvoerder van de MDC de vraag. Mugabe zei al eens: „Kennelijk zijn verkiezingen in dit land alleen frauduleus als ik win.” De waarnemers van het regionale Afrikaanse samenwerkingsverband SADC zeiden gisteren getuigen te zijn geweest van eerlijke en vrije verkiezingen. Van hen heeft Tsvangirai noch Mugabe iets te vrezen.

De verzekering van de oppositie dat de verkiezingen gewonnen zijn, ging de wereld over via internationale televisiestations die verslag deden vanaf de Zuid-Afrikaanse grens. Maar dat nieuws bereikte niet het platteland van Zimbabwe. Zelfs als staatszender ZBC vanmiddag de boodschap zou verkondigen, zouden de meeste plattelandsbewoners die niet horen. Minder dan eenderde van de Zimbabweanen heeft een radio.

Om elf uur vanochtend herstart de ZBC de bekendmaking van de voorlopige resultaten. Zetel voor zetel blijven de partijen gelijk opgaan. Een verkiezing zonder winnaars en zonder verliezers. Een revolutie wordt in slaap gesust.

Foto’s en achtergronden op nrc.nl/zimbabwe

    • Bram Vermeulen