Turkije lijkt een trein die op een muur afdendert

De politieke en juridische crisis in Turkije wordt steeds groter.

De beurs van Istanbul weerspiegelt met een verlies van 28 procent de malaise.

Journalist Ilhan Selcuk is al in de tachtig maar dat weerhield de Turkse politie er niet van om hem in het holst van de nacht te arresteren. Selcuk onderhoudt banden, zo was de officiële verklaring, met de extreem-nationalistische bende Ergenekon, die onder andere verantwoordelijk zou zijn voor de moord op de Turks-Armeense journalist Hrant Dink.

Met name seculiere Turken geloofden daar niets van. Selcuk is columnist voor de seculiere krant Cumhuriyet en fervent tegenstander van premier Erdogan. Veel seculiere Turken denken dat de arrestatie van Selcuk deel uitmaakt van het offensief van de ‘gelovige hordes’ van de AK-partij om de macht over te nemen en de seculiere Republiek te vernietigen.

Nog geen jaar is verstreken sinds de AK-partij van premier Erdogan de verkiezingen won met meer dan veertig procent van de stemmen. Erdogan beloofde toen dat hij naar consensus streefde en dat hij een premier voor alle Turken wilde zijn. Maar vooralsnog is Turkije verdeelder dan ooit.

Bij het Constitutionele Hof loopt een rechtszaak over het besluit van het parlement om de hoofddoek op de universiteiten toe te laten. En vandaag zou datzelfde Hof zich buigen over het verzoek van openbaar aanklager Yalcinkaya van het Hof van Cassatie om de AK-partij te verbieden omdat deze een broeinest van ‘anti-seculiere’ activiteiten geworden zou zijn. Bovendien is sinds de arrestatie van Selcuk de Ergenekon-affaire een bron van conflict. Seculiere Turken vragen zich hardop af of er wel zo’n bende is of dat de AK-partij haar heeft gecreëerd om seculiere verdedigers van de Republiek aan te pakken.

Hoezeer Turkije in een crisis is verzonken, blijkt ook in financiële kring. Natuurlijk is de beurs in Istanbul niet de enige die problemen heeft, maar de politieke perikelen hebben hem een extra dreun gegeven. Sinds het begin van dit jaar heeft de beurs 28,4 procent prijs moeten geven; 90 miljard dollar verdampte.

Geen wonder dat sinds enige dagen allerlei maatschappelijke organisaties oproepen tot kalmte. „Turkije wordt momenteel geconfronteerd met zware politieke en juridische testen”, aldus Rifat Hisarciklioglu, hoofd van de Turkse Kamers van Koophandel. „Wij allen hopen dat Turkije zonder schade door deze kritieke periode heenkomt.”

Vooralsnog willen beide kampen geen water bij de wijn doen. De AK-partij is druk bezig om een weg te vinden om de grondwet te veranderen teneinde het moeilijker te maken om politieke partijen te verbieden. Ze is zelfs bereid deze kwestie in een referendum aan het volk voor te leggen.

„Dat is een zekere weg naar vechtpartijen”, aldus Devlet Bahceli, leider van de extreemnationalistische MHP. De MHP-leider hielp de AK-partij bij het afschaffen van het hoofddoekenverbod, maar slaat nu een kritischer toon tegen Erdogan aan.

Hoezeer de AK-partij overtuigd is van haar eigen gelijk blijkt wel uit de mantra van haar woordvoerders: meer dan veertig procent van het Turkse volk gaf ons zijn vertrouwen.

Het seculiere kamp is even inflexibel. Onder leiding van Deniz Baykal is de CHP veranderd in een streng geleide sekte die een Staphorst-versie van het secularisme aanhangt. De mantra in CHP-kringen is dat Erdogan en consorten van Turkije een soort Afghanistan willen maken. „Erdogan en de zijnen spelen met vuur”, zei een CHP-afgevaardigde onlangs. „Als je het secularisme aantast, tast je de democratie in Turkije aan.”

Zo raakt, net als in de jaren zeventig, ook de Turkse maatschappij steeds meer verdeeld. „Kijk nou toch”, zegt een kruidenier in Istanbul die een televisie in zijn zaak heeft staan en naar het nieuws kijkt. „Eindelijk hebben we een regering die de handen uit de mouwen steekt en dan proberen zij [het seculiere kamp, red.] alles weer kapot te maken.”

Enige honderden meters verderop denkt een seculiere ambtenaar er heel anders over. „Hij heeft gelijk, hij heeft gelijk”, zegt deze als hij de streng seculiere journalist Emin Cölasan op televisie hoort vertellen hoe onrechtvaardig de arrestatie van Ilhan Selcuk was. „Zou jij niet bezorgd zijn als ze van Nederland een gelovige staat willen maken?”

En zo lijkt Turkije momenteel, in de woorden van journalist Can Dündar, op een trein die afstevent op een muur. De passagiers vechten onderling, en niemand denkt er aan om de trein stop te zetten.