Overlever van de killing fields

De Cambodjaanse journalist Dith Pran bleef de aandacht vestigen op de genocide in Cambodja. Gisteren stierf hij in de VS.

Dith Pran in de jaren ‘80. Foto AP New York Times photographer Dith Pran covers an assignment in New York in this photo taken in the 1980s. Dith, the Cambodian-born photojournalist whose harrowing tale of enslavement and eventual escape from that country's murderous Khmer Rouge revolutionaries in 1979 became the subject of the award-winning film "The Killing Fields," died Sunday, March 30, 2008. He was 65. (AP Photo/The New York Times, Neal Boenzi) **MANDATORY CREDIT, NYC OUT, MAGS OUT, NO SALES, TV OUT, NO ARCHIVE, B&W ONLY** AP;The New York Times

Als ik de killing fields overleef, zal ik crises als deze altijd aan de kaak blijven stellen, nam de Cambodjaan Dith Pran zich voor in de jaren dat hij opgesloten zat in de werkkampen van de Rode Khmer. Hij overleefde, en werd een van de bekendste pleitbezorgers van vervolging van de Rode Khmer, die nu, dertig jaar na dato, op gang lijkt te komen. Naar verwachting beginnen over enkele maanden de processen tegen vijf bejaarde kopstukken van de communistische beweging van Pol Pot.

Gisteren stierf Dith Pran op 65-jarige leeftijd in een ziekenhuis in New Jersey aan uitgezaaide alvleesklierkanker.

Dith Pran werkte tijdens de genocide als assistent van Sydney Schanberg, verslaggever van The New York Times . Toen Schanberg na de val van Phnom Penh in 1975 gedwongen werd het land te verlaten, viel Dith in handen van de Rode Khmer, die van Cambodja een louter agrarische staat wilden maken. Dith overleefde de dwangarbeid en mishandeling in de kampen op een eetlepel rijst per dag en wat hij zoal aan insecten en andere dieren vond. Dat hij Frans en Engels sprak, en contact had met Amerikanen, hield hij zorgvuldig verborgen.

Na de Vietnamese inval in 1979 die een einde maakte aan de genocide waarin vijftig van Diths familieleden waren gedood, vestigde hij zich in de Verenigde Staten, waar hij fotograaf werd voor The New York Times. Door zijn samenwerking met Amerikanen was hij ook voor de Vietnamezen niet veilig. Tegelijk begon hij een campagne tegen het vergeten. Hij werd goodwill-ambassadeur voor de Verenigde Naties en richtte het Dith Pran Holocaust Awareness Project op, dat voorlichting gaf over de genocides in Cambodja, de Tweede Wereldoorlog en Rwanda. Zijn beproeving in Cambodja werd de basis van de Hollywood-film The Killing Fields (Roland Joffé, 1984, drie Oscars), een term van Dith voor de velden waar honderdduizenden landgenoten werden vermoord.

„Hij was ervan overtuigd dat de rest van de wereld niet wist wat zijn volk doormaakte, hoe het leed”, zei Schanberg eerder deze maand in een interview. „Het was zijn missie om dat te vertellen.” In dezelfde video zei Dith: „Iedereen moet eraan meewerken dat dit nooit meer gebeurt. [..] Eén keer is te veel. Als ze me dat kunnen geven, zal mijn ziel gelukkig zijn.”

Het interview met Dith en Schanberg is te bekijken via nytimes.com