Op sabbat in de speeltuin

Kort voor Pasen werd een paragraafje geschiedenis geschreven: de eeuwenoude sabbatgrens of eroev rond de Joodse Gemeente Amsterdam werd plechtig hersteld. De burgemeesters van Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn en Jacobswoude, die vallen binnen het joodse ressort Amsterdam, hadden in een zitting van het Bet Dien – de rabbinale rechtbank onder leiding van de Amsterdamse opperrabbijn Aryeh Ralbag – symbolisch hun gemeentegebied verhuurd. Zo was de Joodse Gemeente Amsterdam in joods-wettelijke zin bevoegd om de eroev te herstellen.

De eroev is een onderdeel van de halacha, de joodse wet. Die verbiedt op de sabbat werken, autorijden en schrijven, maar ook het buiten de eigen woning dragen (van sleutels en boeken) en het buiten voortduwen van kinderwagens en rolstoelen. Door het gebied van de Joodse Gemeente te omheinen en deze daarmee symbolisch tot één gemeenschappelijke woning te maken, wordt het toch mogelijk binnen de stadsgrenzen te dragen.

Tot 1972 was er een dergelijke sabbatgrens. Toen is de infrastructuur rond Amsterdam zo ingrijpend veranderd dat de toenmalige opperrabijn de oude grens afkeurde. Twee jaar geleden stelde opperrabbijn Ralbag voor om de eroev te herstellen. Hij koos voor een natuurlijke grens. Ten noorden wordt die gevormd door het IJ, ten oosten door de Amstel, overlopend in de Drecht in het zuiden, en ten westen door de Ringvaart, de Nieuwe Meer, de Schinkel en de Kostverlorenvaart. Deze waterwegen voldoen aan de joods-wettelijke bepaling voor een omheining of grens.

Maar waterwegen gelden alleen als grens als de bruggen ophaalbaar zijn. Op het traject zijn er drie die hier niet aan voldoen. Daarom zijn deze vaste bruggen voorzien van koorden die in theorie doorgetrokken kunnen worden om de grens te sluiten.

Na deze creatieve ingrepen is medio maart het hele gebied van de Joodse Gemeente Amsterdam na 36 jaar weer symbolisch tot één woongebied verklaard. Om dit te vieren organiseerde de joodse gemeenschap van Buitenveldert op sabbat een picknick in één van de speeltuinen.

Het joodse geloof is een wettische religie, met veel voorschriften en verboden voor het dagelijkse leven. Het herstel van de Amsterdamse eroev laat zien dat pragmatische rabbijnen en flexibele stadsbestuurders samen afzondering van een religieuze gemeenschap kunnen voorkomen.

    • Dirk Vlasblom