Hopen op wonder

Het probleem met dictatoriale leiders is niet alleen dat ze elke oppositie onderdrukken. Net zo gevaarlijk is het dat ze hun ogen meestal sluiten voor nieuwe maar onwelgevallige machtsverhoudingen.

Geen schrijnender voorbeeld dan Zimbabwe. Twee decennia geleden was Zimbabwe, mede dankzij president Mugabe, een land met toekomst. De landbouw floreerde. Het onderwijs stond op hoog niveau. De middenklasse groeide.

Mugabe heeft dat allemaal laten ontsporen, zeker sinds de landonteigeningen van 2000. De gemiddelde levensduur is de afgelopen twintig jaar bijna gehalveerd, de kindersterfte met een kwart toegenomen. Bijna de helft van de 13 miljoen inwoners is ondervoed, een zesde van de volwassenen is geïnfecteerd met hiv. De inflatie is volgens officiële cijfers gestegen van 11,9 procent in 1987 naar 100.586 procent nu. Het lijken fantasiecijfers, maar ze zijn echt. En ze kunnen niet worden geweten aan de westerse sancties tegen het bewind. Dat dit Zimbabwe afgelopen zaterdag verkiezingen heeft gehouden, lijkt dus een wonder.

Mugabe (84) werd in deze verkiezingen serieuzer uitgedaagd dan ooit. Niet alleen ex-vakbondsleider Tsvangirai (56), maar ook oud-minister Makoni (58) van Financiën stond kandidaat in de eerste ronde van zaterdag. De zittende man heeft het hele klassieke repertoire tegen hen in de strijd geworpen. Kiesdistricten werden opnieuw getekend en dode zielen met een stembiljet weer tot leven gewekt. Ambtenaren oefenden druk uit op iedereen die maar iets heeft te danken aan of te vrezen van het staatsapparaat. Rechtstreekse intimidatie met leger en politie deed de rest. De uitslag van de verkiezingen laat nog op zich wachten. Ook dat ligt voor de hand, als de resultaten moeten worden toegesneden op een president die van geen wijken wil weten. Toch zal het niet helpen.

Tsvangirai eiste gisteren al de overwinning op. De oppositie baseert die op voorlopige uitslagen in de grote steden. Die zijn net zo oncontroleerbaar als de uitslagen in de dorpen, die Mugabe aan de zege moeten helpen. Maar daarom gaat het niet in een land dat, bij gebrek aan verifieerbare informatie, draait op geruchten. De regering op haar beurt heeft Tsvangiarais claim gekwalificeerd als een ‘staatsgreep’. Alle scenario’s kunnen uitlopen op geweld, ook als Mugabe zich neerlegt bij een tweede ronde. Zelfs als hij de handdoek in de ring gooit, dreigt gevaar. Tsvangirai is geen bindende politicus. En zijn Movement for Democratic Change is vooral een verzameling tegenstrijdige belangen.

Die manco’s zijn te compenseren als Makoni zich bij hem voegt en hij steun verwerft van de regionale mogendheid Zuid-Afrika. Maar wat dan? De elite die nog steeds wel door Mugabe wordt bediend, zal zich niet zonder slag of stoot gewonnen geven. En het volk, voorzover het niet de wijk heeft genomen, is alleen maar bezig met overleven. Het failliete land kan slechts hopen op een religieus wonder. Zimbabwe gaat nog moeilijker tijden tegemoet dan het al achter de rug heeft.