Hoe meer raampjes, hoe vermogender de man

De geschiedenis van het Hollandse liefdesleven vind je in het Openluchtmuseum.

Het zijn verhalen over venstervrijen zonder klompen en blauwtjes lopen met theekopjes.

Ooit een jongen koffie gegeven in een blauw kopje? In Drenthe gold dit nog niet zo lang geleden als een teken van afwijzing. Een minder subtiele maar ongetwijfeld nog efficiëntere manier om een jongen de deur te wijzen was door hem letterlijk een blauwtje te laten lopen, met een harde schop tegen zijn scheenbeen. Deze verhalen uit de geschiedenis van ons liefdesleven kun je ontdekken in de nieuwe tentoonstelling Relaties door de jaren heen in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.

Voor wie het Openluchtmuseum nog niet kent: je wandelt hier als het ware door de geschiedenis van Nederland. Van stolpboerderijen waar men pal naast de koeien leefde, tot een jaren 50 Rietveldvakantiehuisje, van een plaggenhut tot een piepkleine eengezinswoning uit de jaren 70 waar alles oranje is. Een huwelijksboog rondom het voorportaal maakt telkens duidelijk dat in deze huizen en boerderijen in het museumpark iets te zien is over relaties.

Dat verkering, trouwen en relaties van alle tijden zijn, is bekend, maar hoe ‘deden’ onze (groot)ouders dat eigenlijk? Onder een raampje naast de voordeur van een boerderij uit Staphorst staat een paar klompen. Eenmaal binnen in de boerderij zien we de eigenaar van het schoeisel met de ongehuwde dochter des huizes in zijn armen. Dit verschijnsel heet ‘venstervrijen’ en hield in dat de jongen, die zijn liefde vaak al had uitgesproken in een brief, door het raam naar binnen klom en een paar uurtjes knuffelde met zijn vriendin.

Dit was geen stiekeme aangelegenheid: de ouders van het meisje wisten ervan. Bij venstervrijen, dat tot ongeveer halverwege de negentiende eeuw voorkwam in Nederland, was het de bedoeling dat de jongen boven het beddengoed bleef. Resulteerden zijn nachtelijke bezoekjes toch in een zwangerschap, dan werd er spoedig getrouwd.

Een achttiende- en negentiende-eeuwse variant van onze hedendaagse blinddate was de ‘spinavond’, waar je als plattelandsmeisje je toekomstige huwelijkspartner kon aantreffen. Tijdens de winteravonden kwamen jonge vrouwen bij elkaar langs als de ouders niet thuis waren om gezellig samen te spinnen, naaien of breien. Maar het werd pas echt spannend als de jongens kwamen, die zeker geen onopvallende entree maakten. Rond een uur of acht werd er luidruchtig op luiken en deuren gebonkt en werd er iets naar binnen gegooid, bijvoorbeeld een houten emmer of een stel dolle kippen. Onder luid gegil van de meisjes kwamen de jongens binnen. Nadat de rust was wedergekeerd, kozen de jongens een meisje uit en trokken de stelletjes zich terug in een donker hoekje om te knuffelen.

Overigens wordt het relatiethema wel wat karig uitgebeeld: soms vind je niet meer dan een bordje met een paar regels tekst. De verschillende aspecten van onze liefdesgeschiedenis worden nogal nostalgisch gepresenteerd. Over relevante zaken als de rol van de kerk of de omgang tussen de seksen kom je niet zoveel te weten. Maar was je toch al van plan jezelf een dagje onder te dompelen in het leven van onze voorouders, dan biedt het liefdesthema een leuke aanvulling.

In de geest van het centrale thema wordt er volgend weekeinde in het Openluchtmuseum een groots speeddate-event gehouden. Het maakt deel uit van een onderzoek naar partnervoorkeuren door psycholoog Geertjan Overbeek. Een populaire theorie over partnervoorkeuren is dat vrouwen sociale status (veiligheid) belangrijk vinden terwijl mannen veel waarde hechten aan een mooi uiterlijk (vruchtbaarheid). Anno 2008 kunnen vrouwen de sociale status aflezen aan de baan of auto, vroeger werd gekeken naar het aantal raampjes in de boerderij. Hoe meer raampjes, hoe meer koeien en dus hoe meer vermogen de man had.

De voorkeur voor ‘mooie’ vrouwen bestond altijd al, maar het was fijn als een vrouw ook een beetje de handen uit de mouwen kon steken op de boerderij. Daarom voelden boerenzonen zich extra aangetrokken tot meisjes die goed kaas konden maken.

Het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem is dagelijks open tussen 10.00-17.00 uur. Meer informatie op openluchtmuseum.nl