De stad is Mugabe beu, maar wat doet het dorp

De oppositie in Zimbabwe juicht: ze won in de grote steden. Maar de meeste mensen wonen buiten de stad.

De regering reageert gespannen. Ze lijkt de officiële uitslag te willen vertragen.

De grote steden in Zimbabwe zijn de broedplaats van de opstandige en goed opgeleide jeugd. Foto AFP Supporters of Movement for Democratic Change (MDC) celebrating in south west of Harare on March 30, 2008 after after preliminary results in Zimbabwe's general elections. Zimbabwe's opposition Movement for Democratic Change (MDC) claimed victory in a general election even before first results were announced, as the United States branded President Robert Mugabe a disgrace to the whole of Africa. A coalition of 38 Zimbabwean non-governmental organisations which had observer status at weekend elections expressed concern on Sunday over the delay to results, saying it risked fuelling tensions. AFP PHOTO / ALEXANDER JOE AFP

De ontspannen sfeer van de afgelopen dagen op de eerste verdieping van het Holiday Inn hotel in Harare slaat zondagmiddag om in wilde paniek. Toen de miljoenen Zimbabweaanse kiezers zaterdag nog in de rij stonden om te stemmen voor parlement, president, senaat en lokaal bestuur, zat hier de zaal vol ongeaccrediteerde journalisten en waarnemers. Niemand leek bezorgd over politie of geheime dienst. De voorman van de onafhankelijke waarnemersorganisatie Zimbabwe Election Support Network sprak over een rustige dag, op een schietpartij, een benzinebom en enkele berichten over politie-intimidatie na. Het stemmen ging voorspoedig en het leek er zowaar op dat onafhankelijke verkiezingswaarnemers vat hadden op de dag.

„We hebben een noodsituatie”, hijgt een medewerker van de waarnemers nu. „Vlug, verzamel al ons materiaal, stop het in een doos. We moeten weg hier.” De politie is onderweg. Het hoofd van de Zimbabweaanse kiescommissie, verantwoordelijk voor de einduitslag en verdacht van nauwe banden met de regering van president Mugabe, is woedend over het uitlekken van de eerste uitslagen en dreigt iedereen te arresteren die het lef heeft cijfers te publiceren. „Die veroorzaken onrust en chaos.”

Dat is al gebeurd. Zimbabwe is deze zondag wakker geworden met juichende claims van de oppositie dat Mugabe al heeft verloren. „Dit is een historisch moment. We hebben gewonnen”, verklaart de Movement for Democratic Change vroeg in de ochtend. Na telling van eenderde van de kiesbiljetten claimt de partij 67 procent van de stemmen te hebben gehaald. In Bulawayo en Masvingo wordt al feest gevierd. 28 jaar Mugabe in één dag weggespoeld.

De overwinningsroes van de MDC komt te vroeg. De voorlopige resultaten waarmee de woordvoerders schermen op de internationale televisiezenders, baseren ze op de stemmen die zijn geteld in de grote steden. Daar won de oppositie de afgelopen jaren altijd. Tijdens de parlementsverkiezingen in 2005 gingen oppositieaanhangers ook de straat op na het horen van de eerste uitslagen. 24 uur later bleek de oppositie weggevaagd door regeringspartij Zanu PF, die een tweederde meerderheid in het parlement opeiste.

De verkiezingen in Zimbabwe worden niet beslist in de grote steden, de broedplaats van de opstandige en goed opgeleide jeugd. Wie hier wil winnen, moet het platteland aan zijn kant hebben. Daar woont 80 procent van de kiezers. Dat is de machtsbasis van president Mugabe, die de afgelopen weken grote cadeaus stuurde naar zijn aanhang. De dorpshoofden kregen gratis terreinwagens. Wie zijn lidmaatschapskaart van Zanu PF liet zien, kreeg mais, of de belofte van een boerderij. De centrale bank liet de drukmachine dag en nacht geld printen om de landbouwmachines en tractoren voor de regeringsgetrouwen te kunnen betalen.

De woedende reacties op het uitlekken van de eerste uitslagen verraden de onzekerheid in regeringskringen over de oude methode Mugabe. Nog nooit waren er aan de vooravond van verkiezingen zoveel boeren te zien met T-shirts van de oppositie. Nog nooit heeft de oppositie er zo ongestoord campagne kunnen voeren, onder toeziend oog van de waarnemers van het regionale samenwerkingsverband SADC.

De hoofdstad Harare ziet op zondagmiddag blauw van de politie. In de Harare Gardens, het park in het centrum van de stad, staan gepantserde wagens klaar, met waterkanonnen. President Mugabe waarschuwde daags voor de verkiezingen dat een overwinning van de oppositie zal uitlopen op oorlog. Aan zijn zijde stond generaal Vitalis Zvinavashe, hoofd van de strijdkrachten. „In de zestiger jaren stuurden we mensen als meneer Zvinavashe de bush in om tegen de blanken te vechten, en we zullen ze weer sturen als de oppositie de verkiezingen wint”, zei de president.

Mugabe vertrouwt de fraudemachine niet meer die hem bij voorgaande verkiezingen volgens beschuldigingen van de oppositie in het zadel hield. De kandidatuur van de voormalige minister van Financiën Simba Makoni heeft de interne verdeeldheid binnen de regeringspartij blootgelegd. Makoni’s rebellie heeft de agenten die voorheen een oogje dichtknepen bij het tellen van de stemmen onbetrouwbaar gemaakt.

De uitslag vertragen lijkt nu de strategie. Zoals in 2002, toen het tellen van de stemmen zonder opgaaf van reden 12 uur lang werd stilgelegd, en Mugabe in de vroege ochtend tot winnaar kon worden verklaard. Het hoofd van de kiescommissie journalisten, die in de lobby van het hotel zojuist heeft verklaard „dat dit complexe verkiezingen zijn waarvan de uitslagen zo spoedig mogelijk bekend zullen worden”, wordt achternagezeten door ongeduldige oppositieaanhangers. „Wij willen nu de uitslag.” Op het vertrek van Robert Mugabe hebben ze lang genoeg gewacht.

    • Bram Vermeulen