De Alpen en jodelen

Foto Jørgen Krielen © Jorgen Krielen / Amsterdam, 27-03-2008 / Richard Ayres. Krielen, Jorgen

„Ik hou van de bergen. Ze vertegenwoordigen een andere wereld, net als de maan of de diepzee. Onze gewone menselijke zintuigen verschrompelen door de ervaring van al die enormiteit. Bovenop een berg ben je helemaal niets. En met sneeuw erbij wordt het ook nog eens zo’n bizarre witte fantasiewereld, waar niets echt is.”

Componist Richard Ayres (1965), geboren Brit, maar sinds 1989 woonachtig in het vlakke Nederland, is een bergliefhebber. Voor het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) maakte hij In the Alps, een ‘mountain melodrama’. De voorstelling gaat over een geitenhoedster die eenzaam bovenop een berg zit te zingen, en een jongen uit het dal die niet kan spreken, maar alleen trompetspelen. Ze kunnen elkaar wel horen, maar niet bereiken: de trompetjongen verdwijnt als hij in een storm de berg van zijn beminde probeert te beklimmen. De hoofdrollen schreef Ayres speciaal voor NBE-trompettist André Heuvelman en sopraan Barbara Hannigan, die zich voor de gelegenheid bekwaamde in het jodelen.

„Al mijn muziek gaat eigenlijk over de Alpen. Ik luister ook graag naar de muziek van die regio: jodelaars, alphoorns, koperblazers. Net als in mijn eigen muziek speelt de natuurlijke boventoonreeks daar een belangrijke rol. Voor zowel Barbara Hannigan als het NBE zou ik apart een nieuw werk schrijven, maar toen ik hoorde dat Barbara jodelen leuk vindt, wist ik dat ik ze met elkaar kon verbinden. Echte jodelfans zullen echter teleurgesteld worden, want ik ben er mijn eigen weg mee gegaan.

„Ik heb de voorstelling een ‘melodrama’ genoemd omdat ik niets beters wist. Er is muziek, verdeeld in aktes, net als in een opera, maar het is geen opera. Er is maar één zangeres en een solotrompettist. En er is wel een verhaallijn, maar die wordt als tekst geprojecteerd, net als in een stomme film.

„Er is een specifiek filmgenre dat me in dat opzicht heeft geïnspireerd: de ‘Bergfilme’ die in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw in Duitsland werden gemaakt. Een equivalent van de Western, maar dan in de Alpen. De uitvinder ervan was Arnold Fanck, tevens bergbeklimmer. Hij maakte zulke mooie beelden – bijvoorbeeld in Stürme über dem Montblanc, uit 1930.

„Van alle componisten die zich eerder al door de Alpen lieten inspireren, voel ik de meeste verwantschap met Richard Strauss, de componist van Eine Alpensymphonie (1911-1915). Zijn muziek heeft een soort naïeve brille. Ik zit ook echt als een nerd door zijn partituren te lezen, om over orkestratie te leren bijvoorbeeld. Zijn orkestrale nabootsingen van schapengeluiden, een windmolen, en een storm – I just love that. Het is voor musici vaak heel moeilijk om te spelen, maar barst van de creativiteit.

„Mijn eigen Alpenmuziek is veel kleinschaliger; het zijn de Alpen die je ook in een kleine ruimte kunt uitvoeren. Daardoor past er ook een theatrale component bij, die mijn ideeën over menselijke relaties symboliseert: boy meetsgirl, of in dit geval: ontmoet haar juist níet. Mijn Alpen staan eigenlijk in een neonverlichte kroeg.”

Nederlands Blazers Ensemble, Barbara Hannigan (sopraan), André Heuvelman (trompet), Mathis Nitschke (video). O.a. Richard Ayres: In the Alps. 4/4 Zwolle; 5/4 Groningen; 6/4 Rotterdam; 9/10/4 Amsterdam; 3/4 Utrecht. Info: www.nbe.nl.

    • Jochem Valkenburg