Amazone is niet van de hele wereld, maar van Brazilië

Illegale houtkap bedreigt de Amazone. Maar moet Brazilië aan liefdadigheid doen voor de rest van de wereld, ten koste van de eigen welvaart?

Onlangs bekendgemaakt door de federale politie in Brazilië: de deelstaat Pará krijgt er duizend politieagenten bij. Waarom? Om de ontbossing van grote gebieden tropisch regenwoud in het noorden van de Amazone tegen te gaan. Een goede actie van de centrale regering? „Waarom politie inzetten voor het behoud van de Amazone? De problemen met criminaliteit in Brazilië zijn veel urgenter”, zegt Gustavo Ioschpe, een toonaangevende econoom en commentator.

Ioschpe behoort tot de groep Brazilianen die vinden dat hun regering zich te druk maakt over de Amazone, te veel haar oren laat hangen naar het buitenland („intellectuele kolonisering”). Het tropisch regenwoud in Brazilië is niet van de wereld, in zijn ogen, maar van Brazilië.

Waarom zou ontwikkelingsland Brazilië (188 miljoen inwoners, ruim 205 keer zo groot als Nederland) dat gebied ook niet gewoon exploiteren, als dat ten goede komt van het welzijn van de Braziliaan? Europa en de Verenigde Staten, de grootste vervuilers in de wereld, hebben toch ook, zegt Ioschpe, overal waar het mogelijk was natuurlijke rijkdommen geëxploiteerd om de welvaart te bereiken die ze nu hebben?

Milieuorganisatie Greenpeace vindt juist dat Brazilië te weinig doet om het Amazonegebied te behoeden voor houtkap. Deze maand presenteerde de organisatie nog een kritisch rapport over de rol van de Braziliaanse overheid in de bescherming van de Amazone. In 2004 had Brasilia een ambitieus plan bekendgemaakt ter voorkoming van ontbossing in Amazônia Legal, zoals het beschermde gebied, waaronder een aantal deelstaten valt, officieel heet in Brazilië. Maar de regering realiseerde volgens Greenpeace slechts 30 procent van de doelstellingen.

Toch vindt Ioschpe dat de regering te veel doet op milieugebied, onder druk van Europa en de VS. De binnenlandse lobby, voor behoud van het regenwoud, zou bovendien worden gesponsord door internationale milieuorganisaties. Je kan toch niet verwachten dat Brazilië door het regenwoud, ‘de longen van de aarde’ te beschermen, aan liefdadigheid doet voor de wereld, vindt de econoom. „Wij hebben armoede, analfabetisme, slechts 30 procent is volledig alfabeet, daar liggen onze prioriteiten. Als ontwikkeling van de Amazone voorspoed kan brengen, moet je daar gebruik van maken.”

Brazilië heeft volgens de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs de potentie, samen met China, India en Rusland, uit te groeien tot een economische grootmacht. Van deze zogenoemde BRIC-landen is Brazilië (nu de negende economie van de wereld) de laagvlieger. China, Rusland en India zien hun economieën jaarlijks vooruitsprinten, met groeipercentages tot tien procent, Brazilië boekte vorig jaar pas voor het eerst een groei van ruim vijf procent.

President Luiz Inácio Lula da Silva heeft een versnelde economische groei tot één van de prioriteiten van zijn beleid gemaakt. Met onder meer ambitieuze infrastructurele projecten, in het bijzonder de bouw van dammen, wil hij daarbij de werkgelegenheid een extra impuls gegeven.

Een van de bestemmingen voor zo’n megaproject is de deelstaat Rondônia, in het Amazone gebied. Daar moet in de toekomst voor 11 miljard dollar een dam worden gebouwd (voor de opwekking van energie). Dit plan heeft vertraging opgelopen, omdat het milieudepartement van de overheid heeft geweigerd een bepaalde vergunning af te geven, tot woede van de industriële lobby in het land. Die ziet vooral kansen in de Amazone, een gebied dat bekend staat om de aanwezigheid van mineralen en andere natuurlijke rijkdommen. Waarom wordt de Amazone niet via dammen, snelwegen en havens in de Braziliaanse economie geïntegreerd?

Ook solidariteitbeweging Ibero-Americana (Movimento Solidaridade Ibero-Americana, MSIA) in Rio de Janeiro vindt dat de beste oplossing voor Brazilië. Deze beweging voert graag campagnes tegen ‘imperialistische’ organisaties als het Wereldnatuurfonds. „Dit soort organisaties probeert voortdurend Brazilië te criminaliseren met berichten over houtkap in de Amazone”, zegt Lorenzo Carrasco, woordvoerder van MSIA en auteur van het boek Mafía Verde (de groene maffia).

Carrasco was vorige week een van de sprekers op een conferentie over de Amazone in Rio de Janeiro. Het is zijn overtuiging dat Amerika en Europa het Amazone-gebied proberen te koloniseren. „En dan bedoel ik het niet als metafoor. Ze proberen de ontwikkeling van Brazilië en de Amazone, mede via internationale milieuorganisaties, tegen te houden. De internationale gemeenschap moet met haar handen van de Amazone afblijven.”

Veel ontbossing in de Amazone wordt ingegeven door economische belangen. Vaak zijn het veeboeren en sojaproducenten, naast houthandelaren, die achter de vernietiging zitten van enorme arealen in het gebied. Brazilië is de grootste exporteur ter wereld van producten als rundvlees en soja. Carrasco: „De Amazone regio is een arm gebied. Economische ontwikkeling kan de mensen daar juist helpen.”

Voor Econoom Ioschpe hoeft het niet zo ver te gaan. Zelf ziet hij liever dat het tropisch regenwoud onaangetast blijft. Hij stelt voor dat het buitenland Brazilië financieel compenseert voor het behoud van de Amazone. Hij zegt: „Je kan je voorstellen dat je het gebied verpacht aan internationale organisaties, die daarvoor riant betalen.”

    • Philip de Wit