Wapperde de Schotse vlag maar boven Berwick

In een vergeten uithoek van Engeland ligt een stadje dat zich meer verwant voelt met Schotland. „Ik zou het van harte toejuichen als de grens wat naar het zuiden opschuift.”

Floris van Straaten

Er waait een gure wind over de oude stadswallen van Berwick-upon-Tweed, een schilderachtig vestingplaatsje in het uiterste noordoosten van Engeland. Met uitzondering van krijsende meeuwen vertoont zich deze ochtend niemand op de muren, die eeuwenlang dienden om de Schotten buiten de deur te houden.

Zeker twaalf keer verwisselde het stadje aan de rivier de Tweed van eigenaar. Sinds 1482 is het Engels. Een nieuwe Schotse aanval is niet langer te verwachten, maar als het aan veel bewoners ligt, wappert binnenkort toch weer de Schotse vlag boven de stad.

„We zouden beter af zijn onder Schots bestuur”, meent Michael Ross, een gepensioneerde politieman die aansluiting bij Schotland bepleit. „De Schotten weten ten minste wie we zijn en we zouden een prachtige toegangspoort tot Schotland vormen.”

Het debat over de status van Berwick leidde lange tijd een sluimerend bestaan. Vorige maand kreeg het echter een nieuwe impuls door een ‘referendum’, dat door het televisiestation ITV was georganiseerd. Van de 15.000 inwoners zeiden 1.182 dat Berwick beter af zou zijn onder Schots bestuur en 775 meenden dat het beter bij Engeland kan blijven.

In Schotland diende een parlementslid prompt een motie in om Berwick bij Schotland te trekken. Ross en anderen putten er inspiratie uit een nieuwe campagne op te zetten voor aansluiting bij de Schotten. Een organisatie moeten ze overigens nog op poten zetten.

In veel opzichten voelt Berwick zich meer verwant met Schotland. Londen ligt op 570 kilometer afstand, Edinburgh op minder dan 100 kilometer. De weg naar Edinburgh is bovendien beter dan die naar het zuiden. Het voetbalteam van Berwick-upon-Tweed draait mee in de Schotse competitie. Lokale restaurants serveren haggis, een Schots gerecht bereid uit schapenhart, -lever en -longen waarvan veel Engelsen gruwen.

De Berwickers verkeren in een bijzondere positie doordat de bevolking er ongeveer voor de helft uit Engelsen en voor de andere helft uit mensen van Schotse afkomst bestaat. Ze voelen zich bovendien unaniem misdeeld door de regering in het verre Londen. De lonen in Berwick horen tot de laagste in het land. De visserij, lang een belangrijke bron van inkomsten, is door Europese vangstquota grotendeels ter ziele gegaan. „We zijn een vergeten uithoek van Engeland”, klaagt Sandra Dawson, een inwoner van Berwick die eveneens aansluiting bij Schotland voorstaat.

De oplevende liefde voor Schotland in Berwick staat niet los van materiële overwegingen. De Schotse regionale regering, in het leven geroepen door de vorige premier Tony Blair, is een stuk guller dan de autoriteiten ten zuiden van de grens. Zo zijn studenten in Schotland vrijgesteld van collegegeld en de kosten van thuiszorg voor ouderen wordt er door de overheid vergoed. In Engeland draaien de meeste mensen zelf op voor de kosten van zulke voorzieningen. Ook spelen de Schotten met de gedachte een deel van de medicijnen die op recept worden verkregen, gratis te verstrekken.

Een ouder Engels echtpaar, aan het winkelen in Berwick, heeft daar ook wel oren naar. „Als wij gratis van al die voorzieningen zouden kunnen profiteren, zou ik het van harte toejuichen als de grens wat naar het zuiden opschuift”, zegt de vrouw.

Per hoofd van de bevolking krijgen de Schotten al gauw zo’n 1.500 pond (1.935 euro) per jaar meer van de overheid dan de Engelsen, terwijl ze niet meer belasting hoeven te betalen. En dat begint veel Engelsen te steken, ook in Berwick. „We horen toch allemaal tot hetzelfde land, dan horen de burgers toch op voet van gelijkheid te worden behandeld”, zegt Isabel Hunter, een lokaal gemeenteraadslid van Engelse origine.

Feit is dat de Schotten op het moment van twee walletjes tegelijk kunnen eten. Via hun afgevaardigden in het Lagerhuis in Londen mogen zij meebeslissen over Engelse aangelegenheden, terwijl de Engelsen dat omgekeerd niet kunnen over veel Schotse kwesties. De Engelsen worden door de Schot Gordon Brown bestuurd, de Schotten door een minderheidskabinet van de nationalist Alex Salmond. Die roept tot ergernis van veel Engelsen al jaren dat hij onafhankelijkheid voor Schotland wil.

Tevreden ziet Salmond hoe het enthousiasme voor Schotland in Berwick veld wint. „Het is natuurlijk een groot compliment voor ons dat de bewoners er zo over denken”, aldus de regionale premier desgevraagd. Territoriale ambities heeft hij echter naar eigen zeggen niet en hij beseft dat Berwick alleen met instemming van de Engelsen onder Schots bestuur kan komen.

De kans dat dat op korte termijn gebeurt lijkt intussen niet groot. Van Engelse kant wordt tegengeworpen dat een grensverschuiving lastig is. Het gemeenteraadslid Hunter: „Sommigen stellen voor de rivier de Tweed aan te houden als grens. Maar 70 procent van de inwoners woont ten zuiden van de grens. Zo zouden we de problemen alleen maar verergeren.”

Een handicap voor de voorstanders van aansluiting bij Schotland is voorts dat Berwick deel uitmaakt van een grotere eenheid, een borough, waartoe verder vooral plaatsen behoren die door Engelsen worden gedomineerd.

Toch laten de voorstanders de moed niet zakken. „Als het mogelijk is dat er in Europa een heel nieuw land als Kosovo kan bijkomen”, zegt Ian Dods, die van Schotse afkomst is, „zou het toch mogelijk moeten zijn de grens met Schotland een paar kilometer naar het zuiden te laten opschuiven.”