Vergulde worst

De curryworst is in Duitsland voer voor intellectuelen, politici en schrijvers. Bij sommige kramen kun je champagne bij je worst bestellen.

Foto Ullstein Bild Berliner Currywurst Ullstein bild

Berlijn, rond lunchtijd. Onder de stalen bogen van U-bahnhof Eberswalder Strasse trotseren tientallen mensen de kou. Ze staan in de rij buiten Konnopke’s Imbiss, een kraam waar voor weinig geld een snelle hap kan worden gekocht. Het aanbod is breed, maar bijna iedereen kiest voor hetzelfde: een currywurst, al dan niet met een broodje of pommes und mayo (patat met mayonaise). De currywurst is gemaakt van varkensvlees en dankt zijn naam aan de saus die eroverheen wordt gespoten: een combinatie van tomatenketchup of tomatenpuree, kerriepoeder en, in het geval van Konnopke, ‘andere, geheime ingrediënten’.

In Nederland is worst vooral populair voor op de barbecue, maar de Duitsers nemen het koddig uitziende vleesproduct veel serieuzer. Niet voor niets kent de Duitse taal het gezegde ‘jetzt geht es um die Wurst’, wat zoiets betekent als ‘nu gaat het om de essentie’. Koning onder de worsten, met name in Berlijn, Hamburg en het Roergebied, is de currywurst, waarvan er jaarlijks ruim 800 miljoen verkocht worden. Ongeveer tien procent van deze worstenberg wordt afgezet in Berlijn.

Over de ontdekking van de currywurst woedt al decennia een felle strijd tussen de Duitse hoofdstad en Hamburg. Volgens de officiële lezing is de worst een uitvinding van Herta Heuwer uit Berlijn. Zij had een Imbiss op de hoek van de Kantstrasse en de Kaiser-Friedrich-Strasse. Op 4 september 1949 had ze een rustige dag, omdat het flink regende. Ze experimenteerde wat met de ingrediënten die ze in haar kraam kon vinden. Zo kwam ze op de proppen met een mix van onder meer tomatenpuree, kerriepoeder en Worcestershiresaus. De klanten aan wie ze de saus liet proeven, waren zo enthousiast over de smaak, dat ze het gerecht op de menukaart zette. Heuwer wordt sinds 2003, vier jaar na haar dood, geëerd met een plaquette op de plek waar ze haar culinaire eureka-moment beleefde.

In hetzelfde jaar echter onthulde een lokale politicus in Hamburg een gedenkteken ter ere van Lena Brücker, die reeds in 1947 de currywurst zou hebben uitgevonden. Er is één belangrijk probleem met deze Hamburgse claim: Lena Brücker heeft niet bestaan. Ze is de vrouwelijke hoofdrolspeler uit de novelle Die Entdeckung der Currywurst (1993) van de bekende schrijver Uwe Timm.

Timm kan zich herinneren dat hij als kind vanaf 1947 op een pleintje in de buurt van zijn ouderlijk huis in Hamburg bij een Imbiss currywurst heeft gekocht. Hij heeft getracht te achterhalen wie de vrouw was die in het kraampje stond, maar slaagde daar niet in. Daarop besloot hij haar levensverhaal te verzinnen. Zijn boek is, aldus Timm, „een lofzang op de veerkracht van de Duitse vrouw, die na de oorlog het land opnieuw heeft opgebouwd”. Omdat de identiteit van de echte uitvinder van het gerecht tot op heden onbekend is , heeft Hamburg besloten haar in de persoon van ‘Lena Brücker’ te eren.

De currywurst is een snack voor alle lagen van de bevolking, niet alleen voor de ‘gewone man’. Wat dat betreft is deze worst niet te vergelijken met de kroket of frikadel, maar eerder met de Hollandse Nieuwe, ook een hapje waar bekende Nederlanders en politici graag en plein public van mogen proeven. Om de currywurst aantrekkelijk te maken voor de wat meer kapitaalkrachtige klant, biedt menig Imbiss producten aan die je in een Nederlandse cafetaria niet snel zult vinden.

Bij Biers Imbiss op de Kurfürstendamm bijvoorbeeld, een uitspanning die met Konnopke wedijvert om de officieuze titel ‘makers van de beste currywurst van Berlijn’, kan de klant bij zijn worst niet alleen een biertje krijgen, maar ook een fles Moet & Chandon à 260 euro. Wie alleen mousserende wijn toch nog wat gewoontjes vindt, kan zich vervoegen bij Petit Delice in Hamburg. Daar kan een curry mit pommes van 58.000 euro worden besteld. Voor dat geld ligt tussen de frieten een gouden patat, verfraaid met diamanten. Iets minder uitbundig, maar ook sjiek: bij Restaurant Curry in Düsseldorf krijgt de klant voor 47 euro een met bladgoud versierde currywurst.

Overigens is het voor politici wel oppassen geblazen als ze zich over hun liefde voor de currywurst uitlaten. Iedereen geloofde de vorige bondskanselier Gerhard Schröder toen hij zei dat de worst met de scherpe rode saus zijn favoriete Duitse gerecht was, maar toen de huidige SPD-minister van Financiën Peer Steinbrück opzichtig een vorkje stond te prikken bij een worstenkraam kwam hem dat op de hoon van journalisten te staan. Meneer wilde zeker laten zien hoe volks hij wel niet was?

Wie van al deze anekdotes en feiten rondom Herta Heuwers geesteskind kennis wil nemen in een educatieve omgeving, kan vanaf het einde van dit jaar terecht in het Deutsches Currywurst Museum in Berlijn. Het doel van het museum, aldus de oprichters in het typische zwaarwichtige taalgebruik van de Duitse intellectueel: „Mit der Gründung des Deutschen Currywurst Museum Berlin wird langfristig und nachhaltig die Currywurst als populärer Teil deutschen Kulturguts sowohl national als auch international institutionalisiert.”

Dan ben je als snack van twee euro in zestig jaar toch een heel eind gekomen.