Strijd tegen terreur geen meer onemanshow

De nieuwe politieke leiders van Pakistan willen de invloed van Washington op de strijd tegen terrorisme beperken. Voor de regering-Bush is die assertitiviteit nog even wennen.

Een nieuwe premier, een kabinet in de maak, de ontslagen rechters weer op vrije voeten: na acht jaar semi-militair bestuur door president Pervez Musharraf heeft Pakistan deze week belangrijke stappen gezet op weg naar echte democratie. Dat die democratie gepaard gaat met een nieuwe assertiviteit van gekozen politici, merkte ook de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken John Negroponte, die Musharraf na 11 september 2001 „een onmisbare bondgenoot” in de strijd tegen terreur noemde.

Negroponte en zijn topdiplomaat voor Zuid-Azië Richard Boucher arriveerden dinsdagochtend vroeg in Islamabad om met de politieke leiders over „de bilaterale relaties en de politieke situatie in Pakistan” te praten. De timing – enkele uren voordat premier Yousaf Raza Gilani werd beëdigd – schoot veel Pakistanen in het verkeerde keelgat. De „onfatsoenlijke haast van de twee functionarissen terwijl [..] Gilani nog niet eens zijn kabinet heeft gevormd was diplomatiek ongepast”, luidde het commentaar van de gezaghebbende krant Dawn. „Bij de extremisten komt dit over als: hier zijn de Amerikanen, om te proberen de wet voor te schrijven.”

Dagblad The News noemde het donderdag „geruststellend dat alle politieke leiders [de Amerikanen] hetzelfde hebben verteld”. Terwijl Musharraf de premier beëdigde, sprak Negroponte met oud-premier Nawaz Sharif, leider van de Pakistaanse Moslimliga-N, die bij de verkiezingen in februari de tweede partij werd. Sharif maakte hem duidelijk dat het nieuwe parlement onafhankelijker van de Amerikaanse militaire steun wil optreden tegen de extremisten in de Swat-vallei en de tribale grensgebieden met Afghanistan. „Pakistan wil vrede in elk land, de Verenigde Staten inclusief. Maar wij kunnen niet ons eigen land in een slagveld veranderen om zeker te zijn van vrede in andere landen. Als Amerika geen terroristen wil, willen wij ook dat onze steden en dorpen niet worden gebombardeerd.”

De VS hebben Musharraf na de aanslagen van ‘11 september’ zeker tien miljard dollar gegeven voor de strijd tegen Al-Qaeda, de Talibaan en andere extremisten. De meeste Pakistanen zien dat als ongewenste bemoeienis met Pakistaanse problemen, die extremisme slechts aanwakkert en waarvan onschuldige landgenoten het slachtoffer worden. Sinds het begin van het jaar zijn er in Pakistan bijna 600 doden gevallen door geweld.

Het was de bedoeling van de Amerikanen dat Musharraf na de verkiezingen met Benazir Bhutto als premier zou samenwerken, maar het liep anders. Musharraf overspeelde zijn hand door de noodtoestand uit te roepen en onafhankelijk gezinde rechters te ontslaan, en Bhutto, leidster van de Pakistaanse Volkspartij (PPP), werd vermoord. Die partij keerde zich tegen de president en won de verkiezingen.

Sharif vertelde Negroponte en Boucher dat er geen twijfel bij het Pakistaanse volk bestaat dat Musharraf de oorlog tegen terreur „slechts voor persoonlijk gewin heeft gebruikt”. Nu Musharraf zijn functie als legerleider noodgedwongen heeft neergelegd en het parlement weer macht heeft, zal dat zelf wel beslissen hoe het extremisme aanpakt, stelde Sharif. „De oorlog tegen terreur is geen onemanshow meer in Pakistan.”

Na Sharif sprak Negroponte met premier Yousaf Gilani van de PPP, die een vergelijkbare boodschap overbracht: de regering en het parlement zullen een nieuwe strategie ontwikkelen, waarin militair optreden gecombineerd wordt met ontwikkelingshulp voor de arme tribale regio’s. Tegen president Bush, die hem opbelde om hem uit te nodigen in Washington, zei hij dat Pakistan de strijd tegen terreur zal voortzetten, omdat dat in Pakistans eigen belang is.

Ook PPP-leider Asif Ali Zardari en Asfandyar Wali Khan, leider van de Pashtun-partij ANP die bij de verkiezingen de fundamentalistische partijen in de North-West Frontier Province heeft verslagen, vertelden Negroponte dat Pakistan een eigen koers gaat varen. Over Negropontes gesprek met Musharraf is weinig bekendgemaakt.

Het moet even wennen zijn geweest voor de onderminister, die bij eerdere bezoeken alleen met Musharraf hoefde te overleggen.

Op zijn afsluitende persconferentie donderdag in Islamabad kon hij weinig anders dan erkennen dat de Amerikaanse en Pakistaanse anti-terreurstrategieën uiteen zullen gaan lopen. Een van zijn bezwaren is het voornemen van sommige partijen om te gaan onderhandelen met extremisten, iets wat voor de regering-Bush uitgesloten is. „Ik zie niet in hoe je kunt praten met [...] onverzoenlijke elementen die onze manier van leven willen vernietigen”, zei hij.

Na afloop van zijn persconferentie werd Negroponte ook nog eens aangeklampt door Aitzaz Ahsan, de PPP-jurist die het afgelopen jaar het advocatenprotest tegen Musharraf heeft geleid. Hij verweet de onderminister dat hij tijdens zijn bezoek de juristenbeweging niet te woord wilde staan en las hem de les over het belang van onafhankelijke rechtspraak.

De positie van de rechters is de belangrijkste bedreiging van het huidige optimisme bij de Volkspartij en de PML-N, die samen een regering vormen. De rechters, inclusief opperrechter Iftikhar Chaudhry, zijn sinds maandag vrij, maar het is nog onzeker of ze hun baan terugkrijgen.

Volgens Musharraf gebeurt dat „over zijn lijk”; voor Sharif, die van Musharrafs aftreden zijn missie heeft gemaakt, is het een vereiste. Er is een goede kans dat het Hooggerechtshof in zijn oude samenstelling grondwettelijke bezwaren zal aandragen tegen Musharrafs herverkiezing vorig najaar. Maar ook Zardari heeft veel te vrezen van Chaudhry, die in het verleden heeft gedreigd om oude corruptieaanklachten tegen hem weer op te pakken.

Negroponte beloofde donderdag geen druk te zullen uitoefenen om Musharrafs positie veilig te stellen en die beslissing over te laten aan het „Pakistaanse politieke proces”, maar het is dus nog ongewis of de belangrijkste partijleiders het eens zullen worden.

Meer over de Pakistaanse politiek op: nrc.nl/pakistan

    • Hanneke Chin-A-Fo