Ontwrichting

Den Bosch Foto Merlin Daleman Nederland, Den Bosch, 25-03-08 Slechtweer veroorzaakt veel files. © Foto Merlin Daleman sneeuw Daleman, Merlin

Als je afgelopen dinsdag naar buiten keek dacht je meteen: dit is het soort weer waarin de records worden gebroken. Op Radio 4, de klassieke muziekzender, hoorde je het al ’s ochtends tussen zeven en negen. De stem van de speciale filebespeker die zijn opwinding niet meer kon bedwingen. Aanrijdingen, gekantelde vrachtauto’s, het beloofde een heel bijzondere dag te worden. In de Gazastrook werd weer flink geschoten, Hillary had een beetje opgeschept over haar avonturen in Joegolavië, maar in Nederland sneeuwde het. En hoe! Ik keek naar buiten. Natte sneeuw die op straat geen sporen achterliet; maar mooi! Miljoenen vlokken die de grillige bevelen van de wind gehoorzaamden. In de grauwe lucht toch nog een reiger die traag wiekend een veilig heenkomen zocht. En verder de duizenden werkzame Nederlanders in hun stilstaande auto’s, luisterend naar de radio die geen verlossing bood, en misschien denkend aan mevrouw Verdonk die dat wel deed, althans het beloofd had.

Sneeuw is de zachte ontwrichter. Ergens in de eerste helft van de jaren negentig, winter in New York. Ik keek naar het nieuws van zes uur, de altijd geestdriftige weervrouw Janice Huff. Snowstorm! Snowstorm! riep ze. Ik keek naar buiten, zag een enkel vlokje dwarrelen. Een uur later was het een sneeuwjacht zoals ik nog nooit had gezien. En het bleef sneeuwen, de hele nacht. De volgende ochtend lag er een meter. De metropool was verlamd. Buiten was het stil zoals op een zondagochtend, het rook fris zoals ongeveer aan het strand. Over het midden van de rijweg liep ik naar de convenience store om mijn krant en koffie te kopen. Het ochtendblad was nog niet aangekomen. Sinds mei 1945 had ik me niet zo bevrijd gevoeld.

Sneeuw, storm en hittegolven zijn de metereologische drugs. Deze week dinsdag bleef het sneeuwen. Ik moest een stukje schrijven, luisterde tussen de bedrijven door verder naar de stijgende opwinding, keek af en toe naar buiten en werd vervuld van hoop. De avondbladen van dinsdag brachten de verlossing. Een beetje sneeuw en het land staat stil, meldde de Slijpsteen over zes kolom op de voorpagina. En Het Parool in zijn opening: Nederland loopt vast in de sneeuw. De krant had er een handig overzichtje bij: de lengte van de files door de geschiedenis heen. Deze keer was het 888 kilometer geweest. Geen record! Dat staat nog altijd op naam van 1999, ook door de sneeuw en gekantelde vrachtwagens.

Dat was na al die opwinding, hoe zal ik het zeggen, een beetje lullig. Een hele dag ontberingen en toch niet op de eerste plaats. Een klein nekslagje. Maar door het RTL 4 journaal van woensdagavond werd mijn aangetaste Seinsbejahung volkomen hersteld. Aan het begin van de uitzending verscheen een filedeskundige in beeld. Met behulp van landkaarten legde hij uit dat er op het hoogtepunt geen 888 maar 2.100 kilometer file had gestaan. De filemelders van de Rijksdienst Wegverkeer waren vervallen in hun oude fout. Ze hadden de provinciale wegen niet meegeteld en wat daar was gebeurd tartte iedere beschrijving. Het item duurde ongeveer acht minuten. Toch nog een record. Eén vrachtwagenchauffeur op het nippertje van een vreselijk lot gered. Geen slachtoffers. Een weldadige uitzending.

De strengste winter van de vorige eeuw is die van 1929. Als het weer eens hard had gevroren, begon mijn vader erover te vertellen. Nu was het ook wel koud, maar toen kon je over de Maas lopen en tussen Marken en het vasteland werd met paard en wagen de verbinding onderhouden. De kleine Montag stond paf. Hij hoopte dat hij ook nog eens over het ijs van de Boompjes naar het Noordereiland zou lopen. Dat geluk is hem nooit overkomen. Maar wel begon het toen al bij hem te dagen dat de mensen in de gereguleerde wereld geen groter plezier kan worden gedaan dan met een korte humanitaire natuurramp. Er mogen geen slachtoffers vallen, het mag niet langer dan een etmaal duren maar er moet sprake zijn van een totale ontwrichting.

Waarom doet ons dat zoveel plezier? Omdat we ons hele leven gevangen zitten in het web van regels dat we de beschaving noemen. Beschaving bestaat voor een groot deel uit afgedwongen regelmaat, en dankzij de regelmaat kunnen de mensen elkaars gedrag weer in hoge mate voorspellen. Beschaving is behalve veel moois ook de onderdrukking van je eigen vrijheidszucht ten behoeve van het nut van het algemeen. Lees er Freud op na, zijn Das Unbehagen in der Kultur. De sleutelzin luidt: Die individuelle Freiheit ist kein Kulturgut. Daar heb je het.

Bij een humanitaire natuurramp wordt het hele gedoe dat ons hele bestaan regelt, voor korte tijd opgeheven zonder dat we daarvan wie dan ook de schuld kunnen geven. Is zo’n ramp binnen de humanitaire begrenzing groot genoeg, dan gaan de slachtoffers en de getuigen bovendien geloven dat ze deelgenoot zijn in een historische gebeurtenis. In Nederland bereiken we dit met heel veel natte sneeuw. Gezegend landje!

    • S. Montag