Lichte toets bleek onvoldoende

Een kritisch rapport over het falen van de Britse toezichthouder FSA bij Northern Rock zorgt voor spanning. De oppositie houdt premier Brown medeverantwoordelijk.

De Britse toezichthouder op de financiële markten, de Financial Services Authority (FSA), ging sinds zijn oprichting in 1997 prat op zijn ‘light touch’. Geen dwingende regels die met harde hand werden opgelegd, luidde het parool, maar een benadering, waarbij banken slechts behoedzaam werden bijgestuurd als ze dreigden te ontsporen.

Deze week kwam uit een rapport van de FSA zelf schrijnend naar voren hoe ‘light’ die aanpak was geweest in het geval van de totaal vastgelopen hypotheekbank Northern Rock, inmiddels tegen wil en dank door de regering genationaliseerd. De FSA bleek tot vorige zomer geen enkel benul te hebben gehad van de problemen, die zich al geruime tijd bij de ‘Rock’ opstapelden.

Gezien het sporadische contact tussen de FSA en Northern Rock was dat niet verwonderlijk. Tussen 2005 en vorige zomer sprak de FSA welgeteld acht keer met vertegenwoordigers van de bank, waarvan vijf keer via de telefoon.

Toen lagere FSA-medewerkers voorstelden de bank eens in de twee jaar grondig te evalueren, besloten hun superieuren dat kon worden volstaan met één evaluatie in de drie jaar. Dit hoewel bekend was dat Northern Rock er gewaagde financieringsmethodes op na hield, die sterk leunden op de beschikbaarheid van kapitaal op de wereldmarkten.

Verbazing wekte voorts de onthulling in het rapport dat de FSA slechts notulen had bijgehouden van één van de acht keren dat ze contact had met Northern Rock. Een probleem was bovendien dat de FSA steeds in hoog tempo andere medewerkers met het toezicht op Northern Rock belastte, waardoor er van continuïteit nauwelijks sprake was.

De ‘light touch’ kwam zo in de praktijk vooral neer op ‘out of touch’. En daarmee was de kiem gelegd voor een crisis, die de geloofwaardigheid van Londen als leidend internationaal financieel centrum ernstig zou aantasten. Toen Northern Rock in september niet meer aan zijn verplichtingen kon voldoen, vormden zich prompt lange rijen van paniekerige rekeninghouders voor de filialen van de bank. De regering vreesde dat de crisis zich als een olievlek zou verspreiden en schoot te hulp met miljardenkredieten. Na lang dralen werd Northern Rock vorige maand genationaliseerd.

De FSA kreeg weliswaar lof toegezwaaid voor de ontwapenende eerlijkheid van zijn rapport, maar ontkwam tegelijk niet aan een golf van kritiek wegens zijn amateuristische werkwijze. Volgens de Conservatieve leider David Cameron blijkt eruit dat het systeem van toezicht, zoals dat in 1997 door Gordon Brown, destijds minister van Financiën en thans premier, was opgezet, „ernstige tekortkomingen” vertoont. Ook John McFall, Lagerhuislid voor Labour en voorzitter van de commissie van Financiën, toonde zich kritisch: „Dit is niet slechts het falen van de toezichthouders van Northern Rock, dit is het falen van het management van de FSA.” Hij wil de FSA-top in mei voor een hoorzitting in het Lagerhuis ontbieden.

Ook buiten de politiek werd er geschokt gereageerd. „Als de FSA een belangrijk bedrijf dat onder zijn gezag viel zou opereren met zo’n gebrekkige bedrijfsvoering en zulke zwakke controles, zou de FSA het hebben gesloten”, merkte Simon Morris, een juridisch adviseur van CMS Cameron McKenna.

De FSA heeft in reactie op de affaire met Northern Rock tot dusverre één medewerker weggewerkt, uiteraard ook weer met zachte hand. De topman, Hector Sants, is gewoon aangebleven. Hij greep de publicatie van het rapport aan om een aantal hervormingen aan te kondigen. Zo zal er een lijst worden opgesteld van financiële bedrijven, die een grote invloed kunnen hebben op de markten als ze in moeilijkheden raken zoals Northern Rock overkwam. Die bedrijven zullen extra in de gaten worden gehouden door de FSA.

Daarnaast wil de FSA meer dan tot nu toe letten op de liquide middelen, die banken in reserve houden. Juist daaraan ontbreekt het vaak nogal bij Engelse banken. Elders in Europa stellen nationale toezichthouders in dat opzicht vaak strengere eisen. Dit verzuim heeft er in Groot-Brittannië toe geleid dat de koers van bankaandelen in verhouding tot de nog altijd respectabele winsten relatief laag is. Dat komt omdat de markten vrezen dat juist Britse banken sneller in problemen kunnen raken door hun betrekkelijk geringe financiële reserves.

De Britse regering probeert zich intussen na het fiasco met Northern Rock beter te wapenen tegen toekomstige crises. Met het oog daarop heeft minister Alistair Darling voorgesteld uitgerekend de FSA meer bevoegdheden te geven. Darling wil de FSA in de gelegenheid stellen zo nodig beslag te leggen op bezittingen van banken en zelfs banken compleet over te nemen, als ze zijn vastgelopen.

Dit idee werd echter door Cameron meteen veroordeeld, terwijl ook McFall bezwaar aantekende. Beiden verlenen die bevoegdheid liever aan de Bank of England.

Dat de FSA in de toekomst strenger zal toekijken op het reilen en zeilen van de banken is echter onontkoombaar. De ‘light touch’ zoals die werd gehanteerd in het geval van Northern Rock, behoort hoe dan ook voorgoed tot het verleden.

    • Floris van Straaten