Zelfs de doden kunnen Mugabe nu niet redden

In Zimbabwe zijn morgen verkiezingen. De fraude is al in volle gang, er staan zelfs doden op de kieslijsten.

De oppositie belooft niettemin „een nieuw begin”.

Robert Mugabe Robert Mugabe is al sinds de onafhankelijkheid van Zimbabwe in 1980 aan de macht, eerst als premier en sinds 1987 als president. Hij speelde een belangrijke rol tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. Aanvankelijk werd hij geprezen om zijn verzoenende toon, maar inmiddels hebben de vooruitgang en de verzoening die hij in het vooruitzicht stelde, plaatsgemaakt voor een razendsnelle sociale neergang, officieel gesanctioneerde rassenhaat en botte politieke repressie. De held Mugabe veranderde in een schurk. Robert Mugabe, leader of Zimbabwe's rulying party ZANU-PF attends a church service in Bulawayo on March 23, 2008. Muagbe told the congegation that chrches and businesses in Zimbabwe should be run by black Zimbabweans and not whites, as he campaigns for the up-coming Zimbabwean elections on March 29. AFP PHOTO / ALEXANDER JOE AFP

De rebelse sfeer in Zimbabwe aan de vooravond van de verkiezingen voor parlement en president aanstaande zaterdag heeft veel gezichten. De gele klodders verf die op de weg tussen de hoofdstad Harare en Bulawayo over de posters van president Robert Mugabe zijn gesmeerd. Alleen zijn gebalde vuist is nog zichtbaar, zijn hoofd is kilometers lang besmeurd.

Posters van de rivalen van Mugabe hebben de meest behoudende dorpen op het platteland bereikt. Boerenvrouwen dragen T-shirts met de afbeelding van de open hand erop, het symbool van oppositiepartij MDC. En op de hoek van Downie en Sam Nujoma Avenue, waar de ochtendspits stapvoets voorbij gaat, staat op een pick-up een vrouw van 64 met een levensgrote vlag te zwaaien. De vlag belooft „een nieuw begin”.

Die vrouw heet Trudy Stevenson, ze is parlementskandidaat en veteraan uit de strijd tegen Mugabe’s regeringspartij Zanu-PF. Ze kreeg talloze malen klappen, van de jeugdmilities van de regering en van de partijleden van oppositiepartij MDC van Morgan Tsvangirai, waar Stevenson lid van was. Na onenigheid binnen de partij bekogelden aanhangers van Tsvangirai haar met stenen en sloegen haar gezicht bont en blauw. Dat was het moment dat ze dacht dat er in Zimbabwe nooit iets zou veranderen.

Maar nu zegt ze: „Deze keer liggen de kaarten anders. Deze keer gaat Mugabe verliezen. En hij weet het.” Ze zegt het stellig, ook al ligt haar kantoor vol bewijzen die aantonen dat de verkiezingsfraude al in volle gang is. Er werden 9 miljoen stembiljetten gedrukt, voor 5,9 miljoen kiezers. Politie en leger stemden al, per post. Zonder waarnemers erbij, en onder toeziend oog van commandanten die nog op de hand zouden zijn van Mugabe.

„En kijk eens wie we hier hebben”, zegt Stevenson terwijl ze haar verrimpelde vingers over de kiesrol laten glijden. „Desmond William Lardner Burke staat op mijn lijst. Dat is de voormalige minister van Recht en Orde onder het blanke regime. Geboren in 1909, al jaren morsdood.” Zelfs de laatste leider van blank Rhodesië, de vorig jaar overleden Ian Smith staat op de lange lijst van mensen die voor de verkiezingen zaterdag staan geregistreerd. De doden kunnen stemmen in Zimbabwe. „Er zijn talloze kiezers, oppositieaanhangers, die er zaterdag achter zullen komen dat ze helemaal niet staan geregistreerd.”

De methode-Mugabe is bekend. Bij de verkiezingen in 2005 werden er bij sommige stembureaus meer stemmen uitgebracht op de regeringspartij Zanu PF dan er geregistreerde kiezers waren. Een presidentieel decreet bepaalde vorige week dat alle stemmen in een centraal commandocentrum zullen worden geteld. De vrees is dat de tellers de afgelopen weken zijn omgekocht. Bij vorige verkiezingen ging het er nooit om wie stemde voor wie. Het ging om wie de stemmen telde. Maar ook dat ligt volgens Stevenson deze keer anders.

„Mugabe heeft de fraudemachine niet meer onder controle. De verdeeldheid in de regeringspartij is tot alle lagen van de hiërarchie doorgedrongen.” Die verdeeldheid kwam begin februari aan het licht met de kandidatuur van ex-minister van Financiën Simba Makoni, meer dan dertig jaar trouw lid van Mugabe’s Zanu-PF. Makoni’s kandidatuur verraadde de interne onenigheid over de koers van de partij, die land en economie aan de rand van de afgrond hebben gebracht (100.000 procent inflatie). Makoni werd vaandeldrager van de partijleden die vonden dat ze op het partijcongres van Zanu-PF in december gedwongen werden Robert Mugabe als enige lijsttrekker kiezen.

De rebellie zond schokgolven door een lamgeslagen Zimbabwe. Sinds de parlementsverkiezingen in 2005, toen Zanu-PF een tweederde meerderheid in het parlement kreeg, was de lust om te stemmen verdwenen. Het was de derde verkiezing op rij die de MDC verloor. Maar sinds de eerste persconferentie waarop Makoni zijn kandidatuur bekendmaakte, werden er 45 procent meer kiezers geregistreerd dan ervoor. Ook Trudy Stevenson ging om. Samen met de partijleden van de MDC die niet langer onder het leiderschap van Morgan Tsvangirai wilden blijven, voert ze nu campagne voor Makoni.

„Tsvangirai zegt dat Makoni een samenzwering leidt van de geheime dienst om stemmen van hem te stelen. Maar niets is minder waar. Makoni kan dit land weer aan de praat krijgen.” Tsvangirai kan profiteren van de openlijke verdeeldheid in de regeringspartij. Een opiniepeiling voorspelt dat hij zonder fraude 28,3 procent van de stemmen zal krijgen, tegen Mugabe 20 procent en Makoni 8.

Onder druk van het regionale samenwerkingsverband SADC organiseert Zimbabwe verkiezingen die aan het oppervlak heel normaal lijken. Oppositiepartijen kunnen ongestoord campagne voeren, zelfs op het platteland. De beruchte green bombers, Mugabe’s gevreesde jeugdmilities, zijn nergens te bekennen. Vorig jaar sloegen politie en geheime dienst honderden oppositieaanhangers in elkaar. Maar sinds begin dit jaar zijn de boeken van de mensenrechtenorganisaties opvallend leeg.

Het laat de typerende spagaat zien waarin Mugabe verkeert. „Mugabe is geen typische Afrikaanse dictator”, zegt Stevenson. „Hij houdt van de façade van de gerespecteerde Afrikaanse leider. Hij was een soort Nelson Mandela nog voor Mandela werd vrijgelaten. Hij wil verkiezingen organiseren om aan zijn collega’s te kunnen laten zien dat hij legitiem is. Dat het volk hem heeft uitverkoren.”

Niet voor niets grijpt Mugabe iedere mogelijkheid aan voor een plek op het internationale podium. Nooit verzuimde hij een Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Trots paradeerde hij voor de camera’s op de top tussen Afrika en Europa in Lissabon. De Afrobarometer plaatst Mugabe nog altijd op de derde plek van meest geliefde Afrikaanse leiders, na Mandela en Kwame Nkrumah, de eerste president van Ghana. Maar die rol kan hij alleen blijven spelen als hij verzekert is van een nauw gevlochten netwerk van fraudeurs die hem volgens oppositieleden als Trudy Stevenson de afgelopen verkiezingen aan de overwinning hielpen. „En die tijd is nu echt voorbij.”

Correspondent Bram Vermeulen interviewde Tsvangirai vorig jaar. Zie nrc.nl/zimbabwe

    • Bram Vermeulen