Politieke rebellie groeit in getergd Zimbabwe

Moe en verarmd brengen de Zimbabweanen morgen hun stem uit in de eerste ronde van nationale verkiezingen. De dagen van Mugabe lijken geteld.

HARARE, 28 MAART. - De rebelse sfeer in Zimbabwe aan de vooravond van de verkiezingen voor parlement en president heeft veel gezichten. Gele klodders verf zijn langs de weg tussen de hoofdstad Harare en Bulawayo over de posters van president Robert Mugabe gesmeerd. Alleen zijn gebalde vuist is nog zichtbaar, zijn hoofd kilometers lang besmeurd.

Posters van de rivalen van Mugabe hebben de meest behoudende dorpen op het platteland bereikt. Boerenvrouwen dragen T-shirts met de afbeelding van de open hand erop, het symbool van oppositiepartij MDC. En op de hoek van Downie en Sam Nujoma Avenue, waar de ochtendspits stapvoets aan voorbij gaat, staat op een pick-up een vrouw van 64 met een levensgrote vlag te zwaaien. De vlag belooft ‘een nieuw begin’.

Die vrouw heet Trudy Stevenson, parlementskandidaat en veteraan uit de strijd tegen de regeringspartij Zanu PF. Ze kreeg talloze malen klappen, van de jeugdmilities van de regering en van de partijleden van oppositiepartij MDC van Morgan Tsvangirai, waar Stevenson lid van was. Na onenigheid binnen de partij bekogelden aanhangers van Tsvangirai haar met stenen en sloegen haar gezicht bont en blauw. Dat was het moment dat ze dacht dat er in Zimbabwe nooit iets zou veranderen.

Maar nu zegt ze: „Deze keer liggen de kaarten anders. Deze keer gaat Mugabe verliezen. En dat weet hij.” Ze zegt het stellig, ook al ligt haar kantoor vol bewijzen die aantonen dat de verkiezingsfraude al in volle gang is. Er werden 9 miljoen stembiljetten gedrukt, voor 5,9 miljoen kiezers. Politie en leger stemden al, per post. Zonder waarnemers erbij, en onder toeziend oog van commandanten die nog op de hand zouden zijn van Mugabe.

„En kijk eens wie we hier hebben”, zegt Stevenson terwijl ze haar gerimpelde vingers over de kiesrol laten glijden. „Desmond William Lardner Burke staat hier op mijn lijst. „Dat is de voormalige minister van Recht en Orde onder het blanke regime. Geboren in 1909, al jaren morsdood.” Zelfs de laatste leider van blank Zuid-Rhodesië, de vorig jaar overleden Ian Smith staat op de lange lijst van mensen die voor de verkiezingen zaterdag staan geregistreerd.

De doden kunnen stemmen in Zimbabwe. Stevenson vond ook kiezers die tweemaal of zelfs vaker staan geregistreerd. „En er zijn talloze kiezers, oppositieaanhangers, die er zaterdag achterkomen dat ze helemaal niet staan geregistreerd.”

De methode Mugabe is bekend. Bij de verkiezingen in 2005 werden er bij sommige stembureaus meer stemmen uitgebracht op de regeringspartij Zanu PF dan er geregistreerde kiezers waren. Een presidentieel decreet bepaalde vorige week dat alle stemmen in een centraal commandocentrum zullen worden geteld. De vrees is dat de tellers de afgelopen weken zijn omgekocht.

[Vervolg ZIMBABWE: pagina 5]

ZIMBABWE

‘Zelfs de doden kunnen Mugabe nu niet redden’

[Vervolg van pagina 1] Bij vorige verkiezingen ging het niet om wie voor wie stemde, maar wie de stemmen telde. Maar ook dat ligt volgens Stevenson deze keer anders.

„Mugabe heeft de fraudemachine niet meer onder controle. De verdeeldheid in de regeringspartij is tot alle lagen van de hiërarchie doorgedrongen.” Die verdeeldheid bleek februari uit de kandidatuur van ex-minister van Financiën Simba Makoni, meer dan dertig jaar trouw lid van Mugabe’s Zanu PF. Makoni’s kandidatuur verraadde de interne onenigheid over de koers van de partij, die land en economie aan de rand van de afgrond hebben gebracht (100.000 procent inflatie). Makoni werd vaandeldrager van de partijleden die voelden dat ze op het partijcongres van Zanu PF afgelopen december gedwongen werden om Robert Gabriel Mugabe te kiezen als enige lijsttrekker.

De rebellie zond schokgolven door het lamgeslagen Zimbabwe. Sinds de parlementsverkiezingen in 2005 toen Zanu PF meer dan tweederde van de zetels in het parlement naar zich toetrok, was de lust om te stemmen zelfs in de grote stad verdwenen. Het was de derde verkiezing op een rij die de MDC verloor. Maar sinds de eerste persconferentie waarop Makoni zijn kandidatuur bekendmaakte werden er 45 procent meer kiezers geregistreerd dan ervoor. Ook Trudy Stevenson ging om. Samen met de partijleden van de MDC die niet langer onder het leiderschap van Morgan Tsvangirai wilden blijven, voert ze campagne voor Makoni.

„Tsvangirai zegt dat Makoni een samenzwering leidt van de geheime dienst om stemmen van hem te stelen. Maar niets is minder waar. Makoni kan dit land weer aan de praat krijgen.” Tsvangirai kan profiteren van de openlijke verdeeldheid in de regeringspartij. Een opiniepeiling voorspelt dat hij zonder verkiezingsfraude 28,3 procent van de stemmen zal krijgen, tegen Mugabe 20 procent en Makoni acht. Onder druk van het regionale samenwerkingsverband SADC organiseert Zimbabwe verkiezingen die aan het oppervlak heel normaal lijken. Oppositiepartijen kunnen ongestoord campagne voeren, zelfs op het platteland. De beruchte green bombers, Mugabe’s gevreesde jeugdmilities, zijn nergens te bekennen. Vorig jaar maart en april rosten politie en geheime dienst honderden oppositieaanhangers in elkaar. Maar krijgen mensenrechtenorganisaties nauwelijks klachten binnen.

Het kenmerkt de positie waarin Mugabe verkeert. „Mugabe is geen typische Afrikaanse dictator, als Mobutu”, zegt Stevenson. „Hij houdt de schijn op van de gerespecteerde Afrikaanse leider. Hij was al een Nelson Mandela voor de vrijlating van Mandela. Hij wil verkiezingen organiseren om aan zijn collega’s te kunnen laten zien dat zijn positie legitiem is. Dat het volk hem heeft uitverkoren.’’

Niet voor niets grijpt Mugabe iedere mogelijkheid aan voor een plek op het internationale podium. Nooit laat hij verstek gaan op de jaarlijkse Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Trots paradeerde hij voor de camera’s op de top tussen Afrika en Europa in Lissabon.

De Afrobarometer plaatst Mugabe nog altijd op de derde plek van meest geliefde Afrikaanse leiders, na Mandela en legendarische eerste president van Ghana, N'Kruma. Maar die rol kan hij alleen blijven spelen als hij verzekerd is van een dicht gevlochten netwerk van fraudeurs die hem volgens oppositieleden als Trudy Stevenson de afgelopen verkiezingen aan de overwinning hielpen. „En die tijd, is nu echt voorbij.”

Lees een interview met Tsvangirai op nrc.nl/zimbabwe

    • Bram Vermeulen