Nudisten zonder een helm mogen niet meefietsen

Ian Crofton: History without the Boring Bits. Quercus, 362 blz. € 22,50

Na een dagje jagen noteerde de Franse koning Lodewijk XVI op 14 juli 1789 één woord in zijn dagboek: ‘Niets’. Deze achteloze dagboeknotitie, die meer zegt over de achtergronden van de Franse Revolutie dan menige studie, is één van de honderden anekdotes in de geschiedkundige bloemlezing History without the Boring Bits. Hierin beschrijft de historicus Ian Crofton de wereldgeschiedenis, met nadruk op de Britse, zonder de grote, uitgekauwde verhalen te gebruiken. Het vormt een welkom tegengif voor het heersende nuttigheidsdenken, dat vijf jaar geleden werd samengevat door de toenmalige Britse minister van Onderwijs, die vond dat geschiedenisonderwijs op de middelbare scholen nut moest hebben voor maatschappelijke vraagstukken van vandaag de dag.

De tegendraadse Crofton beperkt zijn verslag over het voor de Engelsen zo belangrijke jaar 1066 tot een anekdote over een Noorman die het Engelse leger met een roestig zwaard uren tegen wist te houden tijdens de Slag om Stamford Bridge, totdat een speer hem trof in de edele delen. In de schaduw van WO I werd volgens Croftons criteria geschiedenis gemaakt in de Zuid-Russische stad Saratov waar een antirevolutionaire cafébaas het subversieve gerucht verspreidde dat de bolsjewieken vrouwen hadden genationaliseerd, tot woede van Lenin. Een opvallend terzijde tijdens WO II was de desinteresse van uitgeverijen in de VS voor George Orwells Animal Farm. Geen Amerikaanse lezer zou immers geïnteresseerd zijn in dierenverhalen.

De Nederlandse bijdrage aan deze alternatieve wereldgeschiedenis is beperkt tot een bericht over de Nederlandse zeevloot die in de strenge winter van 1795 ingevroren was geraakt nabij Texel, waarna de Franse cavalerie de schepen kon overmeesteren.

De anekdotiek in dit grasduinboek zorgt niet voor een overkoepelend verhaal, maar de tijdgeest wordt er wel mee weergegeven. Een typerend teken des tijds is bijvoorbeeld het verbod vorig jaar van een burgemeester in Nieuw- Zeeland van de jaarlijkse fietsrace voor nudisten. Fietsen zonder helm zou te gevaarlijk zijn. Het deed denken aan het lot van de Griekse toneelschrijver Aischylos, die een goede 2450 jaar eerder werd gedood toen een adelaar een schildpad op zijn kale hoofd liet vallen. Zo’n einde zal een fietser in Nieuw-Zeeland niet snel ten deel vallen.

    • Patrick van Ijzendoorn