‘Niet marchanderen’

Nederland en België liggen dwars in de EU waar het gaat om de toetreding van Servië.

Eerst oorlogsmisdadigers uitleveren, zegt minister Verhagen in een interview.

Aanhangers van de Servische ultra-nationalistische partij met foto’s van de van oorlogsmisdaden verdachte Karadzic en Mladic (r). Foto Reuters Supporters of Serbia's ultra-nationalist Radical Party acting leader Tomislav Nikolic show pictures of Bosnian Serb fugitives Radovan Karadzic (L) and Ratko Mladic during a final pre-election rally in Belgrade January 15, 2008. Serbian presidential elections considered crucial for Serbia as it stands to choose whether to press on with pro-Western integration or return to the nationalist past of the Milosevic era are scheduled for January 20. REUTERS/Ivan Milutinovic (SERBIA) REUTERS

Als er één land was dat Servië dichter bij de Europese Unie zou kunnen brengen, dan was het Balkanland Slovenië – dacht Slovenië zelf. Dat land is sinds begin dit jaar voorzitter van de Europese Unie, tot eind juni, en het was vast van plan om namens de EU met Servië een akkoord te sluiten waardoor Servië de status van aankomend EU-lidstaat zou krijgen. Dat zou een cadeautje zijn geweest van de EU aan Servië dat woedend is over de onafhankelijkheid van Kosovo. Het zou de pro-westerse politici in Belgrado helpen en het zou bijdragen aan de stabiliteit op de Balkan.

Vandaag en morgen komen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken bij elkaar in Brdo, Slovenië. De relatie tussen de EU en Servië is er sinds begin dit jaar niet beter op geworden. Servië is boos omdat de meeste EU-lidstaten Kosovo erkennen. En bij de plannen die Slovenië zal presenteren voor de Balkan is géén akkoord met Servië. Nederland, alleen gesteund door België, houdt het tegen. Het vindt dat Servië eerst oud-generaal Ratko Mladic, verdacht van oorlogsmisdaden in Srebrenica, moet uitleveren aan het Joegoslavië-tribunaal. ‘Volledige samenwerking’ met het tribunaal is een voorwaarde voor een akkoord dat toetreding belooft. Maar volgens alle andere lidstaten is het belangrijker dat de pro-westerse president Boris Tadic in mei de parlementsverkiezingen wint.

Een dag vóór zijn vertrek naar Slovenië zegt minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen (CDA) – telefonisch vanuit Den Haag – dat het niet zijn bedoeling is geweest om het feestje van voorzitter Slovenië te bederven. „Nederland verdedigt bij uitstek de Europese waarden door vast te houden aan de eis van samenwerking met het tribunaal. Daar gaan we niet mee marchanderen.”

Uw collega’s komen met forse verwijten. De pro-westerse partijen in Servië zouden volgens hen geholpen zijn met een akkoord met de EU. Als de nationalisten de verkiezingen winnen, zeggen ze, is dat de schuld van Nederland.

„Dat is absoluut niet het geval. Het is niet aan ons om de verkiezingen te beïnvloeden. Het is aan de Serviërs, geen enkel EU-land, geen enkele EU-burger staat straks in het stemhokje. We willen natuurlijk wel graag steun geven aan de pro-westerse krachten in het land.”

Dan zeggen uw collega’s: dat doe je door Servië een akkoord aan te bieden.

„Dat zeggen ze, maar ik heb daar mijn twijfels over. Als de EU nu de eis van samenwerking met het tribunaal laat vallen, zullen de nationalisten in Servië zeggen dat Kosovo is verkwanseld voor een akkoord met de EU. En ze zullen zeggen: als we niks doen, krijgen we bij de EU onze zin ook wel. En wat de stabiliteit op de Balkan betreft: een land dat niet de meest basale waarden respecteert van goed nabuurschap en verzoening, ook die met het eigen verleden, zal een factor van instabiliteit blijven.”

De Griekse minister van Buitenlandse Zaken Dora Bakoyannis zegt: ‘Wij hebben zelf een dictatuur meegemaakt. Je moet een jonge democratie niet straffen voor de fouten van de dictatuur die is overwonnen.’

„Juist omdat ik de Servische regering niet verantwoordelijk stel voor de fouten van de dictatuur, vind ik dat ze de verdachten van oorlogsmisdaden moeten kunnen uitleveren. Ik zeg: ‘Geef ze aan ons, geef ze aan het tribunaal, dan worden de mensen die verantwoordelijk zijn gestraft.’

„Voorafgaand aan de presidentsverkiezingen in Servië (begin februari, red.), zei mijn Servische collega Jeremic: ‘Steun Tadic nou met zo’n akkoord. Als Tadic wordt herkozen, kan hij er met zijn gezag voor zorgen dat Mladic uitgeleverd wordt.’ Tadic is president gebleven en we hebben gezien dat premier Kostunica de zaak blijft frustreren. Ook de nieuwe aanklager van het tribunaal (de Belg Serge Brammertz, red.) heeft gezegd dat de arrestaties van Mladic en Radovan Karadzic topprioriteit zijn. Wij vormen ons een oordeel, niet alleen op basis van wat Brammertz zegt, maar ook op wat de Europese Commissie weet en op onze eigen waarneming. Dan zeg ik dat er niet voldoende samenwerking is met het tribunaal.”

Denkt u dat de Servische regering weet waar Mladic is?

„Ik heb voldoende informatie om te kunnen stellen dat Mladic zich in Servië bevindt, en ik heb voldoende informatie om te kunnen zeggen dat men niet al het mogelijke doet om hem te arresteren.”

De Franse staatssecretaris voor Europese Zaken, Jean-Pierre Jouyet, heeft gezegd dat het EU-akkoord met Servië er zeker zal komen tijdens het Franse voorzitterschap, in de tweede helft van dit jaar.

„Dan zijn de Fransen er kennelijk van overtuigd dat Mladic uitgeleverd gaat worden.”