Game verdringt beeld echte oorlog

Het Amerikaanse leger traint zijn soldaten met computerspellen. Documentairemaker Réne Seegers onderzoekt de invloed van de gamecultuur op een oorlog.

Met computeranimaties in een oorlogsdecor simuleert het Amerikaanse leger een gevechtssituatie in Irak. Foto AP Met computeranimaties in een oorlogs decor wordt een gevechtssituatie in Irak gesimuleerd. Foto AP Second lieutenant Krofton Owen, left, check map coordinates as second lieutenant Kevin Messmer, right, looks through a pair of binoculars into a computer generated Iraqi urban scene, during training in Ft. Sill, Okla., Tuesday, Nov. 30, 2004. The room they work from is staged to look like a typical Iraqi apartment. (AP Photo/Sue Ogrocki) Associated Press

In de gymzaal van een Amerikaanse middelbare school klinkt een gezellig muziekje. In het kader van beroepsvoorlichting houdt het Amerikaanse leger er een open dag. Naast soldaten die sit-ups en push-ups demonstreren, poseert een meisje van een jaar of zeventien met een helm op haar hoofd en een MK16-geweer in haar handen. Het ding maakt haar bang, zegt ze. Ze smijt het op een tafel. Het wapen lijkt niet te passen in haar werkelijkheid.

Aan de andere kant van de zaal gaat dat niet op. Daar staat een aantal laptops, en met name de jongens verdringen elkaar om het computerspel America’s Army te spelen. Deze game is een zogenoemde multiplayer first person shooter (de speler ziet het spel door de ogen van de hoofdpersoon) die werd ontwikkeld door het Amerikaanse leger om te rekruteren en te trainen. Spelers vormen teams, leren wapens kennen en worden getraind in tactische manoeuvres.

In de film Wargames, aanstaande maandag uitgezonden door het VPRO-programma Tegenlicht, onderzoekt filmmaker René Seegers de invloed van de gamecultuur op de moderne Amerikaanse oorlogsvoering. Die is niet gering, blijkt uit de documentaire.

Het spel America’s Army is een marketinginstrument voor het Amerikaanse leger. Nobody gets the army like the army, is de slogan. Het spel is tamelijk politiek correct. Je ziet geen bloed, hooguit een rood ballonnetje, en de vijand is altijd een niet met name genoemde tegenstander. Vagelijk zijn wel associaties te maken met de oorlog in Irak, zoals het landschap in het spel. Maar er zijn geen duidelijke verwijzingen naar de war on terror, die bijvoorbeeld wel voorkomen in Call of Duty 4: Modern Warfare, met zeven miljoen verkochte exemplaren dé kersthit van vorig jaar.

Dat er games zijn waarin spelers zich uitleven in het doden van andere spelers, is inmiddels onderdeel van een wereldwijde cultuur. „Daarvan mag je vinden wat je wil”, zegt David Nieborg, docent mediawetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. „Wat steekt is de annexatie van die cultuur door een organisatie als het Amerikaanse leger, een hiërarchisch georganiseerd staatsorgaan met een monopolie op geweld.”

Het Amerikaanse leger gebruikt het spel ook om soldaten voor te bereiden op toekomstige gevechtssituaties. Daarbij raakt het spelelement al snel op de achtergrond, aldus Nieborg. „Soldaten die het spel spelen, doen dat niet vrijwillig. Vooraf trainen ze dagenlang, gericht op het spelen. Dan mogen ze een aangepaste versie van het spel doen. En daarna worden ze enorm gedrild: waarom deed je dit, waarom deed je dat? Het heeft nog maar weinig met spelen te maken.”

Computergames hebben de beeldvorming over oorlog veranderd. Maar het Amerikaanse leger bemoeit zich niet alleen met spellen, maar adviseert ook bij oorlogsfilms. Dat kan het productiebudget van een film behoorlijk drukken. Nieborg: „Wat je in een spel ziet, kun je ook in een film op tv of in de bioscoop tegenkomen. Het mediadieet van veel jongeren bestaat niet alleen uit spellen, er zijn ook tv en film. Maar alle beelden die wij hier zien van de oorlog zijn in meer of mindere mate gecensureerd door het leger. De nadruk ligt daarbij vooral op de techniek van de oorlog. Nooit op de sociaal-culturele aspecten ervan. Je ziet bijvoorbeeld nooit hoe die stoere jongens ’s avonds liggen te huilen in hun slaapzak.”

We moeten niet per se de dood van een Nederlandse militair op tv brengen, zegt Nieborg. „Maar het beeld van de oorlog dat wij krijgen is niet reëel.”

Computergames worden inmiddels gebruikt in de aanloop naar, maar ook tijdens een oorlog en zijn van belang voor de beeldvorming, zo blijkt uit de film van René Seegers. Het Amerikaanse leger maakt gebruik van simulatiespellen om invallen zoals die in Irak voor te bereiden. Ook voor de invasie van Bagdad werd een spel ontwikkeld. De grootste tegenvaller: het spel stopte toen de invasie met succes was afgerond. Versie 2.0: Nation Building, laat nog op zich wachten.

Tegenlicht: Wargames:maandag 31 maart, Nederland 2, 20.55 uur.

    • Tatiana Scheltema