Een Arabisch-westerse hybride in Philadelphia

Susan Abulhawa: Het litteken van David. Vertaald door Marianne Gaasbeek. De Geus, 378 blz. €22,50

In de debuutroman Het litteken van David van Susan Abulhawa lezen we de familiegeschiedenis van Amaal Hassan Jahja Mohammed Abulheja, die de schrijfster in 1941 laat beginnen. Amaal zelf werd in 1955 in het Palestijnse vluchtelingenkamp Djenien geboren. Haar ouders woonden ooit in Ein Hod, maar werden door de Europese joden (de nieuwe bewoners van Palestina) verjaagd.

De relatie met Dalia, de moeder van Amaal, is gecompliceerd, omdat ze het verlies van haar zoontje Isamïel niet weet te verwerken. Verhard leert ze haar dochter: wat je ook voelt, je houdt het binnen. Toen de kinderen van Ein Hod werden verjaagd naar Djenien zag de soldaat Mosje zijn kans schoon en stal Ismaïel (zes maanden oud) van Dalia. De vrouw van Mosje, Jolanta, raakte tijdens WO II door op seks beluste SS’ers onvruchtbaar. Hij wilde haar geven wat hun toekwam: nageslacht.

Het kamp Djenien is voor Amaal een tijdelijke woonplek. Na het verlies van haar vader en moeder gaat het knappe meisje naar een meisjesschool in Betlehem. Daar ontpopt ze zich tot excellente leerling en krijgt een studiebeurs aangeboden voor de VS.

In Amerika heeft Amaal het moeilijk. Ze ‘metamorfoseerde tot een niet-geclassifeerde Arabisch-westerse hybride, ontworteld en onbekend’. Haar leven leest niet vervreemd. Philadelphia biedt haar vrijheid, ze woont in een studentenhuis, racet kriskras de stad door op haar fiets, werkt als tutor op de universiteit en gaat regelmatig uit met verschillende Amerikanen op wie ze verliefd wordt. Maar wanneer ze wordt herenigd met haar broer Joessoef in Libanon werkt de verdoving uit. Amaal valt weer helemaal met zichzelf samen en voelt zich thuis in het Libanese vluchtelingenkamp Sjatiela. Daar gaat ze lesgeven en wordt écht verliefd op de arts Madjid. Ze trouwt, raakt in verwachting, maar weer verstoren de Israëliërs de rust en haar grote liefde komt bij een operatie (bombardement) om het leven. Amaal kan niet anders dan vluchten naar Amerika, waar ze van Sara bevalt.

Het leven van Amaal is een aaneenschakeling van realistische verhalen die bijna allemaal naar een vroegtijdige dood leiden. Het tij lijkt te keren: in 2002 bezoekt Ismaïel, die van Jolante en Mosje de naam David heeft gekregen, zijn zus. Maar helaas – afkomst en religie zijn niet ondergeschikt aan de liefde. Ook Amaal wordt te vroeg naar het hiernamaals verbannen. De 20-jarige Sara blijft achter. Maar Sara voelt niets en ze laat niets binnen.

Susan Abulhawa heeft een navrante Palestijnse familiegeschiedenis willen optekenen in de vorm van een roman, hoewel Het litteken van David leest als een gewichtig historisch document. Het is een pijnlijk, prachtig boek geworden.