Dorp Wereld

Hoe lang geleden is de uitdrukking global village verzonnen? Nog door Michael Gorbatsjov, geloof ik, in het laatste jaar van de Koude Oorlog, toen de muren van de oude machtsblokken begonnen te scheuren en internet, de electronic highway genoemd, in zijn vroegste fase was. Nu zie je in toonaangevende modetijdschriften de voormalige Sovjetleider met een somber gezicht op de achterbank van een dure auto zitten. Hij maakt reclame voor Luis Vuitton. En Dorp Wereld is een gemeenschap met een zwaar gespleten persoonlijkheid.

Aan de ene kant proberen de dorpelingen elkaar op te blazen, te mitrailleren, ze sterven bij duizenden van de honger. Aan de andere kant worden ze meegesleurd door het superconsumentisme, ze maken reizen naar de verste vakantieoorden waar ze zich op dezelfde manier vermaken als in Zandvoort of het Disneyland om de hoek. En als ze een miljoen extra hebben gekregen omdat ze als CEO niet deugden en dus de laan uit moesten, kopen ze bijvoorbeeld een schilderij van een oude meester. Het raadsel van de gelijktijdigheid noemde W.F. Hermans het. Nog nooit is het raadsel van radicaal tegengestelde gelijktijdigheden zo groot geweest en dankzij de communicatiemiddelen kan iedereen zich ervan op de hoogte stellen. Dat is het wezen van Dorp Wereld.

En zoals dat bij dorpelingen gaat, ze willen, voorzover hun middelen strekken, bijna allemaal zoveel mogelijk hetzelfde doen. Hier gaat het over de kunst. Al heel lang hebben we de gewoonte mooie, kostbare, zeldzame kunst op te bergen in statige gebouwen, de musea. Daarin is eind vorige eeuw verandering gekomen. In 1997 werd in Bilbao het door Frank Gehry ontworpen Guggenheim Museum geopend. Het leek toen, met zijn asymmetrische opbouw en konische torens op geen enkel ander museum. Wat er hing en stond werd van minder belang. Je moest naar Bilbao om Gehry’s Guggenheim te zien.

Sindsdien kan Gehry het werk niet meer aan. En natuurlijk heeft hij ook navolgers, die hem niet nadoen – hem plagiëren is niet mogelijk – maar op hun eigen manier zo oorspronkelijk mogelijk uit de hoek komen. De Financial Times van 17 maart heeft er een kleurenbijlage aan gewijd. De Tate Modern in Londen, van Herzog en De Meuron, het Milwaukee Art Museum van Santiago Calatrava, je weet niet wat je ziet. Het is een mondiale rage.

En ook Amsterdam doet mee. We hadden hier al het wetenschappelijk museum Nemo van Renzo Piano. Nu komt aan de voorkant van het Stedelijk Museum een door Mels Crouwel ontworpen badkuipachtige facade; niet in 2008 zoals ons eerst was beloofd maar een jaar later. Ik ben benieuwd hoe dit wonderwerk zich zal verhouden tot de laat negentiende-eeuwse bebouwing aan de overkant van de Van Baerlestraat. Ik ben optimistisch.

Het beste nieuws komt uit de Arabische Emiraten. In Dubai staat al de geweldigste opera aller tijden. En in Abu Dhabi zijn ze van plan om op een apart eiland, Saadiyat, een cultureel district te bouwen. Vier musea, een Guggenheim ontworpen door Gehry, een Louvre van Jean Nouvel, een centrum voor uitvoerende kunsten van Zaha Hadid, en nog een niet nader genoemd paleis. Totale kosten 27 miljard dollar. Hoop dat de islam er beter door zal worden beïnvloed dan door Fitna.

    • H.J.A. Hofland