We zijn pioniers, schat, wij eten rauw!

Tom, een Amsterdamse jongen van elf, is nogal klein voor zijn leeftijd. Dat zou wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat hij al vijf jaar lang uitsluitend rauwe groenten, fruit en noten eet. Zijn moeder vindt het nuttigen van gekookt en gebakken voedsel namelijk een schadelijke verslaving.

In de korte jeugddocumentaire Rauw, onderdeel van het drieluik Overleven in NL (VPRO) over kinderen die uit lijfsbehoud gedwongen zijn tot diplomatiek schipperen, zien we Tom en zijn moeder aan het kerstdiner bij oma. Er komen twee soorten voedsel op tafel. Terwijl de meeste gasten gegrilde scampi eten, stellen de beide hoofdpersonen zich tevreden met crackertjes van zongedroogde tomaten, een stukje avocado en een glas bleekselderiesap.

Tom vindt de geur van warm eten, van pizza en soep, erg lekker, maar hij schikt zich in zijn lot, ook al omdat hij ziek wordt als hij bij zijn vader stiekem een stukje kaas eet. In deze school van natuurlijk leven zijn namelijk ook zuivel, kruiden of marineren taboe. Wanneer Tom en zijn moeder televisiekok Pierre Wind horen uitleggen dat wie alleen rauwkost tot zich neemt, vermoedelijk niet erg oud zal worden, zegt ze liefdevol tegen haar zoon: „Wat wij doen is een beetje extremistisch. We zijn pioniers, schat, dus blijven wij gewoon lekker rauw eten.”

Documentairemaker Anneloek Sollart, die vroeger voor Man bijt hond (NCRV) werkte, neemt in Rauw geen stelling, maar laat wel nadrukkelijk zien hoe Tom zonder zijn moeder helemaal af te vallen grote vraagtekens zet bij haar opvattingen. Laat iedere kijker vooral zelf zijn conclusies trekken, als de moeder vol afgrijzen beschrijft wat ze in de kerstkeuken ontwaart: „Dode beesten, drijvend in een mengsel van vet en bloed.”

Toen Tom en zijn moeder eergisteren te gast waren in De wereld draait door (VARA) koos tafelheer Hugo Borst voor een andere aanpak. Hij reageerde woedend, raadde de moeder een psychiater aan en suggereerde dat de Kinderbescherming maar eens moest gaan onderzoeken wat er aan de hand was. Borst verweet haar te lijden aan orthorexia, een ziekelijke afwijking van mensen die aan het naleven van strenge voedingsvoorschriften morele superioriteit ontlenen. Zij bleef ijzig kalm en vriendelijk en zei dat ze zulke verwijten dagelijks moest aanhoren. Ook Tom persisteerde in zijn onverstoorbare rol. Al zou hij zijn moeder knettergek vinden, dan zou hij haar nog steunen.

Frontale aanvallen op orthodoxie zijn per definitie tot mislukken gedoemd. Ze sterken degenen die de rechte lijn volgen alleen maar in hun gelijk. Ook de kijker loopt kans te gaan sympathiseren met de principiële houding van een underdog in een wereld van frikandellen en de gemakzucht van een grote bek.

Je ziet het patroon in vele gedaanten terugkeren. Er komen steeds meer rechtzinnigen, tegen de verdrukking in. Deze week maakte Netwerk (EO) een reportage in Barneveld, een toevluchtsoord voor reformatorische christenen. Nu er twee gigantische kerken worden gebouwd, gedragen sommige seculiere inwoners van het Veluwedorp zich als belegerde autochtonen in een prachtwijk. Als SGP en ChristenUnie straks de meerderheid in de gemeenteraad hebben, mag je niet eens meer zwemmen op zondag.

Misschien beoogde de EO in dit geval juist het underdogeffect. In het algemeen gesproken lijkt het onder de huidige omstandigheden echter niet verstandig om op televisie dit soort vuurtjes aan te wakkeren. Toch was dat precies wat Netwerk (NCRV) een dag later deed door ruim baan te geven aan de filmplannen van Ehsan Jami, onafhankelijk gemeenteraadslid in Voorburg-Leidschendam. De tovenaarsleerling van Geert Wilders mocht de schetsen voor zijn animatiefilm over het leven van de profeet Mohammed voorleggen aan verschillende islamdeskundigen. Hoewel niet goed te zien was wat de voorstelling behelsde, zou het iets te maken hebben met een erectie en kleine meisjes. Nou, dat gaat gedonder geven, voorspelden de experts. Dat was precies wat Jami hoopte, en hij keek uit over de zee, net als Geert.

    • Hans Beerekamp