Van koele naar amicale relatie

De Franse president Sarkozy begon in Groot-Brittannië aan een belangrijk staatsbezoek.

Voor hem en zijn Britse collega Brown een fraaie kans hun reputatie op te vijzelen.

Repetities gisteren in Windsor voor Sarkozy’s bezoek. Foto AFP Britain's Queen Elizabeth II (R) speaks with French President Nicolas Sarkozy (2nd R) and his wife Carla Bruni Sarkozy (2nd L) as Prince Philip (L) looks on in Windsor, west of London, on March 26, 2008. French President Nicolas Sarkozy vowed Wednesday to open a new chapter in ties with Britain as he arrived for a state visit which he hopes will also help repair his image as a statesman. AFP PHOTO/CARL DE SOUZA/WPA POOL AFP

De een heeft net een pak slaag gehad van zijn eigen kiezers bij lokale verkiezingen, de ander geeft leiding aan een partij die er sinds 1983 niet meer zo beroerd heeft voorgestaan in de opiniepeilingen als nu. Voor zowel de Franse president Nicolas Sarkozy als zijn Britse gastheer Gordon Brown biedt Sarkozy’s tweedaagse staatsbezoek aan Groot-Brittannië, dat gisteren begon, dan ook een fraaie kans zich als staatsman te presenteren en de eigen reputatie op te vijzelen.

De Franse kiezers maanden Sarkozy onlangs via de stembus tot een meer plechtige, presidentiële stijl. Geen frivoliteiten meer met zijn nieuwe echtgenote, het voormalige supermodel Carla Bruni, en tijd voor ceremoniële ernst.

„Sarkozy moet zich echt van zijn beste kant laten zien”, zegt Iain Begg, hoogleraar aan het Europa-centrum van de London School of Economics. Dus geen vrijpostige hand op de rug van de vorstin, zoals Sarkozy’s voorganger Jacques Chirac zich eens meende te kunnen veroorloven. En ook de veelbesproken Carla zal haar beste beentje moeten voorzetten, want de Britse boulevardpers ligt voltallig op de loer om iedere faux pas genadeloos te registreren.

Brown op zijn beurt kan zich evenmin nieuwe mislukkingen permitteren. De Britse economie hapert voor het eerst in jaren en Brown en zijn ministers maken vaak een weinig besluitvaardige indruk. Uit een recente opiniepeiling bleek dat nog maar 27 procent van de ondervraagden de Labour Partij steunt, de magerste score sinds 1983.

Een prettige omstandigheid voor Sarkozy en Brown is dat de Brits-Franse entente cordiale in tijden niet zo hartelijk is geweest als nu. Wat Sarkozy betreft, wordt het zelfs een entente amicale, zei hij gistermorgen op de BBC-radio.

De ijzige kilte, die er tussen hun voorgangers Jacques Chirac en Tony Blair heerste na de Irakcrisis, is verdwenen. Al tijdens zijn verkiezingscampagne vorig jaar bezocht Sarkozy ‘vriend’ Tony Blair, toen nog premier, om zich in eigen land te presenteren als hervormer. Zonder dat hij overigens in de praktijk veel van diens liberale economische beleid overnam. Met de vrij stugge Schot Brown heeft Sarkozy tot nu toe een iets afstandelijker verstandhouding gehad, maar ze kunnen goed met elkaar overweg.

„Ook speelt mee dat Frankrijk zich realiseert dat zijn macht aanzienlijk is afgenomen sinds de uitbreiding van de Europese Unie”, zegt Robin Shepherd, Europa-specialist van de denktank Chatham House in Londen. „De Fransen kunnen de EU niet meer alleen met de Duitsers hun wil opleggen. Daarom probeert Sarkozy nu meer met de Britten samen te werken.”

Hoewel Brown op zichzelf niet erg warm loopt voor de Europese Unie, is hij wel degelijk ontvankelijk voor de avances van Sarkozy. Shepherd: „Brown is een pragmaticus, zoals Sarkozy en de Duitse bondskanselier Angela Merkel dat ook zijn. De tijd van leiders die er een welhaast religieuze opvatting over de Europese samenwerking op na hielden, ligt achter ons.”

Het staatsbezoek van Sarkozy is zorgvuldig getimed, enkele maanden voordat Frankrijk in juli een half jaar voorzitter van de Europese Unie wordt. Dan speelt Londen een belangrijke rol in tal van strategische beslissingen die er voor Frankrijk toe doen: van de naam van de komende vaste voorzitter van de Europese Unie tot een Europees ‘immigratiepact’ en een sterkere gemeenschappelijke defensiepolitiek. Naast Frankrijk is Groot-Brittannië in dat laatste opzicht op het moment de enige serieuze mogendheid.

Het is ook een week voordat Sarkozy op de NAVO-top in Boekarest naar verwachting Franse steun belooft aan de Britse, Amerikaanse en Nederlandse troepen in Afghanistan. In ruil hoopt Parijs op Britse steun voor de Franse terugkeer in de militaire organisatie van de NAVO, waaruit president De Gaulle Frankrijk in 1966 terugtrok. Beide leiders zullen mogelijk ook meer samenwerking aankondigen op het terrein van de kernenergie. De Britten hebben eerder dit jaar kernenergie weer omarmd als vorm van duurzame energie. Frankrijk is al jaren een leidende mogendheid in kernenergie.

De Frans-Britse toenadering van het ogenblik past in de bredere Franse heroriëntering op de Atlantische bondgenoten. Sarkozy heeft de Franse politiek in verschillende delen van de wereld dichter bij de Amerikaanse gebracht – van Iran tot Israël en Darfur. Parijs heeft zich rekenschap gegeven van de veranderde verhoudingen in Europa. Alleen al daarom heeft Londen aan gewicht gewonnen in de ogen van Parijs.

Brown, die zich instinctief het sterkst tot de Verenigde Staten voelt aangetrokken, heeft tegelijk lering getrokken uit de bittere ervaring van zijn voorganger Blair. Diens bijna onvoorwaardelijke steun voor president Bush heeft de Britten in veel opzichten in een internationaal isolement gedreven. Brown zoekt daarom meer het midden tussen de Verenigde Staten en Europa. Betere banden met Frankrijk passen in dat streven.

De netelige kwesties in de onderlinge betrekkingen, die er nog steeds zijn, schuiven zo naar de achtergrond. Plotseling lijkt vergeten hoe geïrriteerd Brown was toen Sarkozy vorige zomer verkondigde dat Europa voortaan minder liberaal zou zijn en meer gericht op ‘protectie’ van de Europese burger en dat de Franse president diep wantrouwen koestert tegenover de aanhoudende Britse steun voor Turkse toetreding tot de Europese Unie. Herhaaldelijk heeft Sarkozy gezegd dat hij daarin een bewijs ziet dat het Verenigd Koninkrijk Europa louter als een vrijhandelszone ziet en geen ernst maakt met politieke integratie. Een verwijt dat Brown eerder als een compliment zal beschouwen.

    • Floris van Straaten
    • René Moerland