Provocerende Afrikaander Tapes

Het virtuele hoorspel beleefde onlangs zijn première in Rotterdam. Het decor is de multi-etnische Afrikaanderwijk. Het rauwe dagelijkse leven staat centraal in de stadstour.

Met een koptelefoon en een handcomputer dwalen bezoekers door de Afrikaanderwijk. Foto's Walter Herfst Rotterdam, 13 maart 2008 Deelnemers met in de hand de "Afrikaander Tapes".Een overzicht van het leven in een multiculturele wijk bezien door de ogen van een jonge ambitieuze schrijver. Met behulp van de handcomputer (PDA en GPS) volg je de voetsporen en ontdek je de plekken waar de schrijver Farid Boukakar zich door liet inspireren. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

Lachend wijst hij op de naamplaat op de deur van Cronjéstraat 1: H.B. Scheuerman & Zn – Kerkorgelbouw. „Die bevoorraadt de gehele Biblebelt maar staat uitgerekend in deze wijk”, zegt Dick de Ruijter. Wie had dat gedacht, in de Rotterdamse arbeidersbuurt waar de islam veruit de grootste religie is?

Het is een van de vele weetjes die verwerkt zijn in het virtuele hoorspel de Afrikaander Tapes. Die voert bezoekers met behulp van een handcomputer en een koptelefoon door een van de fascinerendste buurten van Rotterdam, de multi-etnische Afrikaanderwijk. Dankzij een gps-verbinding (satellietnavigatie) wordt de gebruiker geïnformeerd over de plek waar hij zich op dat moment bevindt.

Dat gebeurt met zowel beeld als geluid. En – dat vooral – op basis van 150 geanonimiseerde verhalen van de merendeels autochtone bewoners van de wijk, die bijna 10.000 inwoners telt, van wie 84 procent migranten. Het zijn persoonlijke anekdotes over de veranderingen in hun levens, over de worsteling tussen traditie en moderniteit en over de sociale samenhang. Om de authenticiteit van de bijdragen te waarborgen, zijn politiek incorrecte teksten („Ik was zelf ook een kut-Marokkaan”) bewust niet geschuwd. De Ruijter: „De realiteit is soms rauw, dat moet je vooral niet willen ontkennen.”

De Ruijter (52) is initiatiefnemer van de Afrikaander Tapes. Als cultuur- en godsdienstpsycholoog schreef hij twee jaar geleden samen met onder anderen cultuursocioloog Gabriël van den Brink een indringende multi-etnische verkenning van Rotterdam, getiteld Culturele Contrasten. Het interactieve gps-verhaal, net als het boek gebaseerd op honderden straatinterviews en op bronnenonderzoek, kan worden beschouwd als het vervolg daarop.

Hoewel fictie en realiteit soms door elkaar lopen, is het virtuele hoorspel ook een aanklacht tegen het huidige integratiebeleid. Dat blinkt volgens De Ruijter uit door „een soms stuitend gebrek aan begrip en culturele verdieping”, met als gevolg dat de segregatie slechts wordt bevorderd. „Verschillen worden nog altijd grotendeels bekeken en verklaard vanuit een economische invalshoek. De praktijk wijst uit dat dat een achterhaald idee is. Het It’s the economy, stupid zou je zo langzamerhand moeten vervangen door It’s the culture, stupid.”

Om zijn stelling te onderbouwen, wijst De Ruijter op de alledaagse werkelijkheid in de Afrikaanderwijk. Neem de anekdote over het marktrestaurant ’t Gemaal aan de Pretorialaan, dat afgelopen najaar de deuren moest sluiten wegens financiële en organisatorische problemen. Op zangerige toon vertelt gids en acteur Mimoun Ouled Radi – onder meer bekend van de film Shouf Shouf Habibi – het verhaal van een van de ondervraagde bewoners, die op een dag aanschuift in „het informele stadhuis van Rotterdam”.

Daar bestelt hij als vroom moslim een schaaltje halal vlees. Als hij zijn bestelling krijgt voorgeschoteld, ziet hij tot zijn schrik dat op zijn bord ook een stukje Italiaanse varkensworst ligt. Wanneer hij de ober daarop aanspreekt, antwoordt deze: „Voor die enkele islamiet die hier komt, hoeven we het niet te doen.”

De Ruijter kan een grijns niet onderdrukken als hij het verhaal uit de doeken doet. „De bediening is weliswaar gekleurd, het management is wit, en die bepalen de koers. Als je niet begrijpt dat de meeste moslims zeer streng in de leer zijn als het om hun voedselkeuze gaat, dan graaf je als ondernemer je graf in deze wijk.”

Met de soms provocerende Afrikaander Tapes hoopt De Ruijter vooral ogen te openen. Vandaar ook het verhaal over de streng gelovige moslimvader, die in zijn eigen huiskamer voorgaat in het gebed. Na afloop, als hij nog knielend op de grond zit, springen zijn kinderen op zijn rug om paardje te rijden. De Ruijter noemt het „een schoolvoorbeeld van het samenvloeien van twee werelden: de orthodoxe islam en oer-Hollandse gezelligheid”.

Sinds ruim anderhalve week kan het publiek (vijf euro per persoon) kennismaken met de a-typische tour. De rondleiding begint bij de bibliotheek aan het befaamde Afrikaanderplein, waar bijna honderd jaar geleden voetbalclub Feyenoord wedstrijden speelde. De interactieve rondrit duurt tachtig minuten.

Het project loopt een jaar, kost 300.000 euro en is financieel mogelijk gemaakt door enkele culturele instellingen, waaronder het Historisch Museum Rotterdam. Eind volgende maand krijgt het project een vervolg in Den Haag met de Transvaal Tapes.

Meer informatie te lezen op:www.detapes.nl

    • Mark Hoogstad