Bedanken, uitleggen en complimenteren

Horrorscenario voor premier Balkenende: Polen wijst Hervormingsverdrag af.

Maar ook hij had veel uit te leggen aan zijn collega Tusk.

In het Paleis aan het Water, in Warschau, stonden gisteren twee mannen gebroederlijk naast elkaar. Ze lachten, glommen, gaven elkaar handjes, fluisterden elkaar grapjes toe en prezen elkaar hardop.

„Onze gast van vandaag is een echte economische potentaat in Polen”, zei de Poolse premier Donald Tusk over zijn Nederlandse ambtgenoot, Jan-Peter Balkenende, in Polen voor een tweedaags werkbezoek. „Niet iedereen zal dit misschien geloven, maar Nederland is de grootste investeerder in ons land.” Balkenende bedankte Tusk voor de gastvrijheid en voor de Poolse bijdrage aan de bevrijding van Nederland en in het bijzonder van Breda, in 1944.

Maar naast al die hartelijke woorden hadden de twee elkaar gisteren ook wat uit te leggen. Balkenende waarom Nederland op energiegebied buiten de Europese Unie om met Rusland in zee is gegaan. De Nederlandse deelname aan een Duits-Russisch plan voor een gaspijpleiding in de Oostzee is in Polen niet onopgemerkt gebleven. Nu heeft Moskou Midden-Europa nog hard nodig voor de gastoevoer naar het westen, straks niet meer – en de angst voor Russische ‘energiechantage’ zit diep.

„Ik zie de gevoeligheid en daarom is het goed om met elkaar te spreken”, zei Balkenende. „Als er problemen ontstaan, zullen we solidair zijn.” En voor de rest was het wat hem betreft vooral een aangelegenheid tussen het Russische Gazprom en het Nederlandse GasTerra (voorheen Gasunie), die elkaar gewoon op de vrije markt hebben gevonden.

Tusk mocht op zijn beurt uitleggen waarom Polen alsnog in de problemen is geraakt met de ratificatie van het Europees Hervormingsverdrag, de verwaterde opvolger van de gewraakte Europese Grondwet. Polen ondertekende het verdrag in december in Lissabon, maar de Poolse president Lech Kaczynski, die vorig jaar nota bene namens Polen onderhandelde over het verdrag, blijkt er nu toch niet helemaal tevreden over en dreigt met een veto.

Voor Balkenende is dat een potentieel horrorscenario. Sinds het Nederlandse ‘nee’ tegen de Grondwet tijdens een referendum in 2005 heeft de premier al zijn politieke overtuigingskracht moeten aanwenden om Nederland weer in de pas met Europa te laten lopen. Als Polen gaat dwarsliggen, dreigen nieuwe onderhandelingen over het Hervormingsverdrag en is de moeite voor niets geweest.

Tusk zei gisteren „dat de zaken in de goede richting gaan”. President Kaczynski zou onder voorwaarden bereid zijn tot een compromis, evenals Tusks voorganger Jaroslaw Kaczynski, de tweelingbroer van de president die het verzet leidt in het Poolse parlement. Volgens de Kaczynski’s mag Polen geen „provincie van de EU” worden door het verdrag, maar volgens verschillende waarnemers willen de broers Tusk een hak zetten uit wraak voor de verloren verkiezingen in oktober vorig jaar.

Balkenende wilde zich niet teveel bemoeien met de interne partijpolitiek in Polen, maar drong er wel op aan „om tempo te maken”. De Nederlandse premier kon zich de onderhandelingen over het verdrag, in juni vorig jaar, nog goed herinneren. De gesprekken met president Kaczynski duurden tot diep in de nacht. „Dat was pittig”, aldus Balkenende. „Maar de Polen zijn goed bediend, ze hebben bepaald niet te klagen. Iedereen is erbij geweest, iedereen heeft handtekeningen gezet.” Niet zeuren dus.

Er werd ook veel gesproken over de Poolse arbeidsmigranten in Nederland. Tusk wees er op dat de werkloosheid in Polen almaar lager wordt (nu zo’n 8 procent) en dat de salarissen stijgen. „De noodzaak om elders te gaan werken neemt af.” Balkenende prees de Poolse arbeidsmigranten. „Ik wil de Polen in Nederland niet kwijt, we hebben ze gewoon nodig.” Hij waarschuwde ook voor ‘provincialisme’ in Nederland. „Ik vind dat het bewustzijn dat Europa van groot belang is voor Nederland best sterker mag zijn. Ik hecht er zeer aan dat we ons zo profileren.”

Om te benadrukken dat Nederland op economisch gebied ook veel van Polen profiteert – niet alleen andersom – bezocht de premier dinsdag een door Nederlanders geleid bouwproject in Gdansk en een Nederlands boerenbedrijf in de buurt. Ook werden enkele historische boerderijen en polders bezichtigd van Nederlandse mennonieten, die zich in de zestiende eeuw, op zoek naar godsdienstvrijheid, in het noorden van Polen vestigden. Balkenende: „In Polen is honderden jaren Nederlandse expertise benut. En nu zie je dat opnieuw gebeuren. Dat is geweldig.”