‘Au clair de la lune’ oudste geluidsfragment uit 1860

Plotseling weerklinkt een stem uit april 1860. En die Parijse stem zingt het liedje ‘Au clair de la lune’. Dit is de reconstructie van een geluidsregistratie op een beroet stuk papier. Het papier is eerder deze maand teruggevonden in een Parijs archief, meldt vandaag The New York Times. Het geluid is 18 jaar ouder dan de tot nu toe bekende oudste geluidsopname. Het is van vóór de uitvinding van de phonograph, de voorloper van de grammofoon, door Thomas Edison in november 1877.

Duidelijk te horen is een zangstem. Zelfs de woorden zijn te onderscheiden, al doen ze eerder denken aan een enge stem uit een griezelfilm. Morgen zal de Amerikaanse audiohistoricus David Giovannoni de vondst en de reconstructie presenteren op een congres in Palo Alto, Californië. Het stokoude fonogram was vastgelegd met de phonautograph, een uitvinding uit 1857 van de Franse drukker Édouard-Léon Scott de Martinville. Het ding bestond uit een hoorn waaraan een stift vastzat die geluidstrillingen vastlegde op een draaiende beroete trommel. De phonautograph was bedoeld voor de wetenschappelijke bestudering van stemgeluid en niet om af te spelen. Maar met moderne technieken zijn wetenschappers van het Lawrence Berkely National Laboratory er in geslaagd de oude tekening van geluidsgolven weer om te zetten in geluid. Dit lab legt zich toe op het weer tot leven wekken van oude geluidsregistraties, tot nu toe vooral van oude wasrollen en blikken rollen die met Edisons’ phonograph zijn opgenomen.

De oudste tot nu toe bewaardgebleven opname stamde uit 1878, een pratende klok. Dat is een stem die tijden voorleest: ten o’clock, eleven o’clock, opgenomen met de phonograph van Thomas Edison en onlangs ook gereconstrueerd.

Beluister oudste geluid op nrc.nl/wetenschap