Waarom loopt de grens van Baarle dwars door het dorp?

Een lijk dat precies op de grens tussen Baarle-Nassau (Nederland) en Baarle-Hertog (België) lag, stelde beide landen onlangs voor de vraag wie sectie moest verrichten. Nynke de Haas uit Nijmegen las het in de krant en vraagt waarom de dorpsgrens van Baarle zo grillig verloopt. „Hebben ze bij de Nederlandse acceptatie van de Belgische onafhankelijkheid soms aan de landeigenaren gevraagd bij welke staat ze wilden horen?”

Baarle mag dan in twee landen liggen, het heeft wel één heemkundekring, die zich met de geschiedenis van het dorp bezighoudt. De deling van het grondgebied gaat terug tot de middeleeuwen. Hertog Hendrik I van Brabant (1165-1235) schonk delen van Baarle in leen aan de heer van Breda. Het ene deel werd ‘Baarle onder de hertog’, het andere ‘Baarle onder Nassau’, toen Breda door het huis Nassau werd geërfd.

Bij de Vrede van Munster in 1648 (het einde van de Tachtigjarige Oorlog waarbij Nederland internationaal werd erkend als onafhankelijke staat) werd het voormalige hertogdom Brabant doormidden gedeeld. Baarle-Nassau viel onder Breda en kwam bij Nederland; Baarle-Hertog viel onder Turnhout en werd bij de Zuidelijke Nederlanden gevoegd.

De bezettingen door Frankrijk (1795-1813) en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830) brachten geen verandering in die situatie. Er zijn wel pogingen geweest de grens recht te trekken, maar de ambtelijke procedures waren traag, en het gebied was eigenlijk niet belangrijk genoeg. In 1995 werd de loop van de huidige gemeentegrens als rijksgrens erkend.

Vandaag de dag bevinden zich in de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau dus 22 stukjes Belgisch grondgebied. Samen met een stuk dat wel direct aan België grenst, vormen die enclaves de gemeente Baarle-Hertog. In het Belgische Baarle-Hertog bevinden zich dan weer acht stukjes Nederland, waarvan zeven – jawel – in de Belgische enclaves, aldus de website die de twee gemeenten er samen op na houden.

Een grillige dorpsgrens? Dat is nog zwak uitgedrukt.

Ewout Lamé

    • Ewout Lamé