Niemand weet raad met de blanco blik

en prinses Wilhelmina als baby op een ingekleurde foto met aquarel en dekverf. Prinses Wilhelmina. Ingekleurde foto met aquarel en dekverf in een opgewerkte vergulde lijst. 15 september foto: H.F.R. Kameke Koninklijk Huisarchief Koninklijk Huisarchief

Tentoonstelling Baby, de ideale mens verbeeld 1840 tot heden. Nederlands Fotomuseum, Rotterdam. T/m 1/6. Info.: 010-2030405

O jee, toch niet die baby’s in bloempotten en rodekolen?! Dat is de eerste schrikreactie op de aankondiging van de tentoonstelling Baby in het Nederlands Fotomuseum. Ontbreken kan de mierzoete kitschfotografie van Anne Geddes niet, want ze zet een 19de eeuwse traditie in babyfotografie voort. De expositie toont honderdvijfenzestig jaar babyfotografie. Van het moment dat pasgeborenen nog werden gezien als minimensjes, die in lange witte jurken en rijglaarsjes werden gehesen en met touwtjes gedwongen tot rechtopzittend poseren, tot de reclamefotografie anno nu, waarin de baby een hip modeaccessoire is.

Naast extreem zoetsappige rozengeur en maneschijn-reclamefotografie is er ook een belangrijk aandeel realistisch werk. Daar hangen de dochter van Dirk Kome en de wezenloze kersverse mama’s van Rineke Dijkstra. Samen geeft het een mooi beeld van de geschiedenis van de beeldvorming van de baby.

Revolutionair is de wereldberoemde ‘in de baarmoeder’-reeks van de Zweed Lennart Nilsson uit midden jaren zestig. Vanaf toen was het mogelijk om haarscherp tot in het kleinste detail de ontwikkeling van de foetus te bestuderen. Voor het eerst werd een ongeboren kind gezien als een autonoom individu. Het zette het documentair fotograferen van het kind in gang, wat vooral in Nederland heeft geleid tot taboedoorbrekende resultaten. In Engeland of Amerika is het ondenkbaar dat open en bloot bloederige bevallingsfoto’s verschijnen. Daar wordt nieuw leven nooit geassocieerd met negatieve emoties.

Nee, uit die contreien treffen we juist het onvoorwaardelijke geloof in idealisering. De verheerlijkende jaren vijftig: met Walter Blums heel erge happy family. Pappie, mammie, baby; iedereen lacht, iedereen blij. Ook zijn er de 19de eeuwse picturalisten met symbolische Madonna-met-kindverbeeldingen. Met een heel bijzonder exemplaar van Julia Margaret Cameron, dat bol staat van de mythologie. De beeldtaal ligt niet ver af van foto’s van hedendaagse celebs met kind. En dan zijn er natuurlijk de schoonheidswedstrijden, waar we bruin geairbrushte baby’s zien in synthetische suikertaartjurken. Hilarisch zijn ook de typisch Amerikaanse ‘Diaper derby’s’, een sinds de jaren vijftig bestaande variant op de caviarace, waar kruipende baby’s door hun eigen moeders met snoep over de finish worden gelokt.

Ook in de realistische fotografie zijn veel voorbeelden te zien van het idealiseren/exploiteren van baby’s. Neem het nazi’s Lebensborn-programma uit 1935 waarbij de baby’s die uit hun moeders armen waren gestolen in de opvoedtehuizen op een rijtje klaarzitten om hun te donkere haren te laten bleken. Opvallend: al in 1872 werd er ‘gephotoshopt’. Oscar Reilander maakte in opdracht van Charles Darwin een portret van een woedend, huilend kind. Het wereldberoemde expressieve ‘realistische’ resultaat was vooral het gevolg van zijn (bij)tekentalent.

Dwalend tussen de vele gefotografeerde baby’s is duidelijk dat we ons geen raad weten met de blanco blik van de pasgeboren mens. De drang om er onze eigen rare grillen op te projecteren is groot. En leverde dat in de 19de eeuw nog langdurige studiosessies op, in de jaren zeventig was daar de Pixifotostudio in het winkelcentrum voor, waar mama dan meteen de boodschapjes deed.

Nu is het helemaal makkelijk: iedereen heeft een digitale camera en kan thuis zijn kind in een bloemkool fotograferen. Of bijvoorbeeld die bloederige bevalling.

Op de website van het fotomuseum kan uw kind in Anne Geddes-stijl worden afgebeeld. Kijk voor meer informatie op: www.nederlandsfotomuseum.nl

    • Viola Lindner