Langzaam verandert de journalist in een activist

Het tiende Amnesty International Filmfestival opent vanavond met ‘Anna. Seven Years on the Frontline’, over de moord op de Russische journaliste Anna Politkovskaja.

Alle films gaan in zekere zin over mensenrechten. Maar niet alle films zijn gemaakt om je over mensenrechten te laten nadenken. De films die dat wel doen zijn verzameld op het Amnesty International Filmfestival dat vanaf vanavond voor de tiende keer plaatsheeft in het Amsterdamse Kriterion en Filmhuis Den Haag. Darfur staat op de agenda, bijvoorbeeld in de door George Clooney geproduceerde en ingesproken documentaire Sand and Sorrow. En de oorlog in Irak, zoals in Nick Broomfields Battle for Haditha, een met Iraakse burgers en Amerikaanse mariniers opgenomen speelfilm. Films om zoals de organisatie zegt ‘de ogen te openen’, en om – al is het maar in een gezelschap van gelijkgestemden – over na te praten.

Er zijn ook films te zien die de toeschouwer wat hardhandiger door elkaar willen schudden en hem willen laten reflecteren op de rol van beelden überhaupt in onze mediamaatschappij. Dezelfde beelden kunnen ten goede en ten kwade worden aangewend. Dat laat Brian de Palma zien in zijn controversiële Redacted, een film over Amerikaanse oorlogsmisdaden in Irak, die is opgebouwd als een collage van onder meer youtube-achtige beelden.

Redacted won afgelopen september tijdens het Filmfestival Venetië een, toen ook al omstreden, Zilveren Leeuw voor beste regie en is een van de discussiehoogtepunten van het komende Amnesty-festival. Want ook De Palma lijkt er niet helemaal uit te komen of het doel in alle gevallen de middelen heiligt – en vice versa.

De jubileumeditie opent vanavond met de wereldpremière van de documentaire Anna. Seven Years on the Frontline van de Russisch-Nederlandse documentairemaakster Masja Novikova. Eerder maakte zij in Tsjetsjenië al de documentaire Drie kameraden (2006), twee jaar geleden een publieksfavoriet op het Amnesty-festival.

Seven Years on the Frontline is een degelijk portret van de Russische journaliste en activiste Anna Politkovskaja die in oktober 2006 onder nog steeds onopgehelderde omstandigheden in de hal van haar appartement werd vermoord. Politkovskaja had zich in de Russische krant Novaja Gazeta vaak kritisch uitgelaten over de oorlog in Tsjetsjenië.

Langzamerhand veranderde ze van een journaliste in een activiste, zeggen ook haar fans in de met hartverscheurende citaten uit haar artikelen doorsneden film.

Dat het festival juist met deze film opent is geen verrassing. In de aanloop naar de Russische presidentsverkiezingen van afgelopen februari bracht Amnesty International al een rapport uit waarin het stelde dat onder Poetin in Rusland de burgerrechten verder zijn uitgehold en verwees daarin ook naar het onderzoek naar de moord op de kritische journaliste dat maar geen vooruitgang boekt.

De film illustreert ook het dilemma van het festival: wat is de grens tussen journalistiek en activisme en tussen politiek engagment en propaganda? Getuige de vele discussies, interviews en nagesprekken die in de randprogrammering zijn opgenomen, neemt het festival die vragen in ieder geval serieus.

10de Amnesty International Filmfestival. 26 t/m 30 maart.In: Kriterion, Amsterdam; Haags Filmhuis.

Zie voor meer informatie: www.amnestyfilmfestival.nl

    • Dana Linssen