Laat Oekraïne geen lid van de NAVO worden

Het vooruitzicht dat Oekraïne lid zou worden van de NAVO, bezorgt Rusland nachtmerries. Begin er niet aan, zegt Alexander Konovalov.

De voornaamste kwestie op de agenda van de topconferentie van Rusland en de NAVO tijdens de NAVO-bijeenkomst in Boekarest op 4-6 april wordt niet gevormd door de onafhankelijkheid van Kosovo of de door Amerikaanse plannen voor een raketschild, maar door het vooruitzicht dat Georgië en Oekraïne zullen toetreden tot de alliantie. Ofschoon de NAVO in Boekarest op dit punt naar verwachting geen knopen zal doorhakken, zal er mogelijk wel een stap gedaan worden in de richting van nauwere en intensievere samenwerking tussen de alliantie en die twee landen.

Rusland wil op grond van de laatste overblijfselen van zijn ‘imperiale’ houding niet dat Oekraïne en Georgië toetreden tot de NAVO. De militair-politieke toenadering van Oekraïne en Georgië tot het Westen heeft ongetwijfeld gevolgen voor een aantal zwaarwegende strategische belangen van Rusland.

Het streven van Tbilisi naar een spoedige integratie met Europa, en zijn wens om zo snel mogelijk officieel te worden uitgenodigd door de NAVO, zullen ongetwijfeld leiden tot destabilisatie van de toestand in de Kaukasus, terwijl Moskou aan zijn zuidgrens juist stabiliteit wenst. Georgië hoopt tot de NAVO te kunnen toetreden, terwijl de lopende territoriale kwesties nog openstaan. Kennelijk rekenen de Georgische leiders erop dat de NAVO zal helpen die problemen met geweld op te lossen, maar noch Abchazië noch Zuid-Ossetië zal ermee instemmen om als deel van Georgië toe te treden tot de NAVO.

Vooralsnog heeft Rusland al manoeuvrerend een officiële erkenning van die landen, die zich onafhankelijk hebben verklaard, weten te vermijden. Maar als Georgië probeert ze met geweld de NAVO binnen te sleuren, zullen zij Moskou zwaar onder druk zetten. In dat geval zal de uitnodiging aan Georgië om toe te treden tot de NAVO ongetwijfeld tot gevolg hebben dat Rusland die landen erkent. De erkenning van de onafhankelijkheid van Kosovo door vele westerse landen is een zeer gevaarlijk precedent geworden, waarvan nog niet alle consequenties duidelijk zijn. Maar dat Georgië met de thans erkende grenzen toetreedt tot de NAVO, is volslagen onmogelijk.

Wat Oekraïne betreft: daar is de meerderheid van de bevolking tegen toetreding tot de NAVO. Die kwestie moet bij nationaal referendum worden uitgemaakt. Om allerlei redenen zijn de betrekkingen met Oekraïne voor Rusland van buitengewoon belang. Miljoenen Russen en Oekraïners zijn familie van elkaar, en het is voor hen noodzakelijk dat zij onbelemmerd een open grens kunnen passeren.

Bij verdrag is met Oekraïne overeengekomen dat de stad Sebastopol op de Krim tot ten minste 2017 de voornaamste thuisbasis van de Russische Zwarte-Zeevloot blijft. Een land dat onderdak biedt aan buitenlandse militaire eenheden kan geen lid worden van de alliantie. Verplaatsing van die Russische basis van Sebastopol naar Novorossisk zou Moskou tientallen miljarden dollars kosten, en de aanleg van de technische voorzieningen en infrastructuur zou vele jaren vergen.

Dit is nog maar het topje van de ijsberg van de militaire en politieke problemen die zich ongetwijfeld zullen voordoen als Oekraïne serieus aanstalten maakt om lid te worden van de NAVO. De zwaarste strategische SS-18-raketten van de Sovjet-Unie – bij de NAVO bekend als ‘Satan’ – die nog altijd gevechtsklaar zijn in Rusland, zijn gebouwd in een fabriek in de Oekraïense stad Dnepropetrovsk. Die fabriek produceert nu karretjes, maar er is nog altijd een afdeling voor het onderhoud van de Russische raketten. De meeste helikopters die Rusland exporteert, zijn voorzien van motoren die in Oekraïne zijn vervaardigd. Voor scheepsmotoren geldt hetzelfde.

Drie jaar geleden heeft de huidige Oekraïense premier Joelia Timosjenko een interessante suggestie gedaan, net na Viktor Joesjtsjenko’s zege in de derde ronde van de presidentsverkiezingen. Zij schreef toen in een artikel, in verband met het vooruitzicht dat Oekraïne lid zou kunnen worden van de NAVO, dat ,,Rusland en Oekraïne alleen maar samen kunnen deelnemen aan een militair-politieke alliantie’’.

Het zou goed zijn om die woorden van Timosjenko in gedachten te houden, en te begrijpen dat niet moet worden geprobeerd Oekraïne de NAVO binnen te halen en daarbij zijn banden met Rusland te verbreken. Het verbreken van de contacten tussen Rusland en Oekraïne – zoals onvermijdelijk het gevolg zou zijn van een haastige toetreding tot de NAVO – zou de veiligheid en stabiliteit van Europa ernstig ondermijnen. Daarom moet deze kwestie zeer omzichtig worden behandeld. Toenadering en het scheppen van vertrouwen tussen Rusland en de NAVO enerzijds, en Oekraïnes betrokkenheid bij de alliantie anderzijds, vereisen een zeer zorgvuldige synchronisatie. Als Rusland in het belang van de veiligheid tot integratie komt met de NAVO, zal het probleem van haar uitbreiding voor Moskou minder belangrijk worden.

Alexander Konovalov is hoofd van het onafhankelijke Instituut voor Strategische Evaluaties in Moskou. © RIA Novosti

    • Alexander Konovalov