‘Kabinet drijft de inflatie onnodig verder op’

Terwijl de economische groei naar verwachting zal dalen, loopt de inflatie verder op. „Daarom zou ik zeggen: stel de ecotaks en de accijnsverhoging een jaar uit.”

Sylvester Eijffinger

Het is onvermijdelijk dat de Nederlandse economie later dit jaar een klap gaat krijgen als gevolg van de kredietcrisis, waarschuwde het Centraal Planbureau vorige week. De klappen in 2009 zullen dubbel zo hard zijn als het kabinet nalaat om dit voorjaar in te grijpen, zegt Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg.

„Nederland krijgt volgend jaar te maken met het slechtste van twee werelden. De economische groei loopt snel terug en de inflatie loopt snel op. Tegelijkertijd gooit de overheid olie op het vuur door een aantal lasten te verzwaren. Dat wakkert stagflatie aan, stagnatie en inflatie, en dat is een gevaar voor de economie, in Nederland en in Europa”, zegt een bezorgde Eijffinger.

De Tilburgse hoogleraar heeft een aantal risico’s voor de Europese economieën op een rij gezet, die vandaag in Brussel besproken worden tijdens het debat in het Europees Parlement met Jean-Claude Trichet, president van de Europese Centrale Bank (ECB). Net als de Fed in de Verenigde Staten moet de Europese centralebankier verantwoording afleggen in het parlement over zijn beleid. Eijffinger maakt als enige Nederlander deel uit van de groep monetaire specialisten die de commissie Economische en Monetaire Zaken van het Europees Parlement – verantwoordelijk voor de dialoog met Trichet – adviseert.

Waarom is stagflatie gevaarlijk?

„Een stagnerende economie en een hoge inflatie hollen de economie uit en verzwakken in snel tempo de concurrentiepositie. De eurolanden kampen al met een dure euro die een deel van het bedrijfsleven flink parten speelt. Bij een exportland als Nederland komt dat hard aan. De Europese Centrale Bank waarschuwt al enige tijd voor een loon-prijsspiraal in Europa, waarbij de almaar stijgende prijzen voor levensmiddelen en energie leiden tot almaar stijgende lonen. Dat zet de concurrentiepositie verder onder druk. Het is belangrijk de salarisverhogingen in landen als Duitsland, Frankrijk, maar ook in Nederland beperkt te houden. In een open economie als de onze slaan stijgende lonen meteen als een boemerang terug omdat daarmee de hogere verwachte inflatie gerealiseerd worden. Bedrijven zullen dan eerder geneigd zijn personeel te ontslaan.”

Het Centraal Planbureau voorziet dit jaar een inflatiestijging tot 2,5 procent. Dat lijkt nog bescheiden.

„Het planbureau zit naar mijn idee aan de lage kant. Ik verwacht dat al binnen enkele maanden de inflatie wordt bijgesteld tot 3 procent voor dit jaar. In februari bedroeg de inflatie voor het hele eurogebied al 3,2 procent. De stijgende energieprijzen en de grondstoffenprijzen zullen de inflatie in Europa verder opdrijven. Het kabinet doet met de accijnsverhoging, het verhogen van de btw en het invoeren van een ecotaks nog een extra duit in het zakje. Dat is niet verstandig.”

Is het wel verstandig van de ECB de rente onveranderd te laten, terwijl de Amerikaanse centrale bank, de Fed, met renteverlagingen probeert de economie te stimuleren?

„De ECB voert een verstandige politiek door de rente stabiel te houden. De driemaandelijkse rente mag met 3,9 procent in de eurozone behoorlijk zijn, maar de reële rente [nominale rente minus inflatie, red.] is met 0,7 procent al laag. Verlaag je die om de economische groei te stimuleren, dan wordt de inflatie verder aangewakkerd. Dat gebeurt in Amerika. Daar is de Amerikaanse centrale bank, de Fed, de regie kwijt. Het monetaire beleid in Amerika wordt door de grote banken van Wall Street gedicteerd. Zij willen gemakkelijk aan goedkoop geld kunnen komen. De Fed-voorzitter en de minister van Financiën doen er alles aan om te proberen Amerika uit de recessie te sleuren. Wall Street is net een alcoholist, die almaar méér wil, maar de vraag is of dat goed is voor de patiënt. Maar het geld is nu zo goedkoop en de rente zo laag, zeker na de laatste rentedaling, dat de reële rente negatief is. Dat is onnatuurlijk. Er is geen vluchtroute meer.”

Welke gevolgen heeft dat voor Europa en Nederland? Kan de ECB een eigen koers blijven volgen?

„Een negatieve reële rente is zorgelijk, omdat er niet meer gespaard wordt. Sterker, je vermogen neemt reëel af. En de Amerikanen zijn al slechte spaarders. Hopelijk duurt deze periode niet lang. Amerika moet voor het grove monetaire en budgettaire geschut, waarmee nu honderden miljarden in de economie worden gepompt, een reusachtige prijs betalen. Nul groei of een recessie gecombineerd met een enorme inflatie. Nu al heeft de VS 4 tot 5 procent inflatie; 6 tot 7 procent is niet ondenkbaar. De eurolanden kunnen zich daar niet aan onttrekken. De ECB houdt het kruit nog even droog. Eerst moeten alle lijken uit de kast vallen bij de banken. Zodra dit voorjaar, april, mei, de jaarverslagen worden gepubliceerd is bekend waar de rotte appels zitten. Dan pas kan gewerkt worden aan het herstellen van het vertrouwen. De ECB heeft tot nog toe geen fout gemaakt. Maar Trichet kan niet te lang wachten met ingrijpen. De inflatieverwachting is enorm aan het oplopen door de hogere energieprijzen, loonstijgingen en doordat opkomende economieën als Rusland en China ruim in het geld zitten. De ECB ontkomt er niet aan de rente later dit jaar te verhogen in plaats te verlagen. Dat heeft ongetwijfeld zijn weerslag op de toch al dalende groei in Europa. 2009 belooft een heel moeilijk jaar te worden voor Europa, en voor Nederland.”

Wat betekent dat voor het kabinet ?

„Het kabinet voert een structureel begrotingsbeleid, aangevuld met een vast uitgavenkader voor vier jaar – de Zalmnorm. Dat is op zich prima. Mijn grote zorg is de stijgende inflatie. Daarom zou ik zeggen: stel de ecotaks en de accijnsverhoging een jaar uit. Dat heeft direct effect op loonstijgingen en die kunnen we nu net niet gebruiken.”