Het rugzakje is een gewilde prooi

Wie zorg nodig heeft, kan een persoonsgebonden budget krijgen. Vaak doen adviseurs de aanvraag ervan. „Meerdere keren gaan bureaus er vandoor met het geld.”

Het lijkt wel het wilde westen met de financiële ‘rugzakjes’ in de zorgwereld. Iedereen die ziek is kan er een rugzakje met geld krijgen, maar de regels zijn ingewikkeld. Dus storten honderden adviesbureaus zich de laatste jaren op deze markt.

Gisteren bleek dat fout te gaan. De politie in Rotterdam arresteerde vier bestuurders van bemiddelingsbureau Uenzo op verdenking van miljoenenfraude. Het is niet de eerste keer. „Een aantal bemiddelaars doet het niet netjes”, zegt coördinator Johan Knollema van het College van Zorgverzekeringen. „Meerdere keren per jaar gaan bureaus er vandoor met het geld.”

Het aantal adviesbureaus is na een vereenvoudiging van de regels in vier jaar explosief gestegen. „De kwaliteit en tarieven van bemiddelaars lopen enorm uiteen”, zegt directeur Aline Saers van Per Saldo, de belangenvereniging van mensen met een pgb: een persoonsgebonden budget.

De overheid voerde twaalf jaar geleden het pgb in. Als iemand zorg uit de AWBZ-regeling nodig heeft, vooral langdurige zorg voor ouderen en lichamelijk en verstandelijk gehandicapten, moet hij dat bij Centrum Indicatiestelling Zorg aanvragen. Na goedkeuring kan hij een pgb aanvragen bij een zogenoemd zorgkantoor. Met dat bedrag mag hij zelf uitzoeken wie hij wil als huishoudelijke hulp, verpleegkundige of begeleider en voor hoeveel uur. Bij nader inzien vinden veel aanvragers van een pgb de procedure complex en arbeidsintensief. Bemiddelaars springen daar graag op in.

Vier jaar geleden waren er circa vijftig bemiddelaars. Dat zijn er nu tweehonderd, schat Saers. Het aantal pgb’s groeit zo hard dat wordt verwacht dat het budget voor 2008 zwaar wordt overschreden. Ruwweg 15.000 van de 100.000 pgb-houders schakelen een adviesbureau in. „Ondernemende types zien dat als een nieuwe manier om geld te verdienen”, zegt Saers. „Het is gemakkelijk om het er bij te doen op een zolderkamer.”

Zoals Korné Pot, die twee maanden geleden begon. Via een website kan iedereen bemiddeling vragen bij zijn bedrijf PGB Mediator. Om de kosten zo laag mogelijk te houden, huurt Pot studenten in. In korte tijd heeft hij al vijftig adviezen gegeven. „En dat moeten er nog veel meer worden”, zegt Pot.

Sommige bemiddelaars zijn gespecialiseerd in het zoeken van de beste hulp, anderen dienen de hulpaanvraag in bij een zorgkantoor. Er zijn bureaus die de immense administratie uit handen nemen van cliënten. Dat komt onder meer omdat cliënten meestal formeel werkgever moeten worden, omdat ze een verpleegkundige of een huishoudelijke hulp in dienst hebben. Ook dienen ze elke maand nota’s te sturen.

Per Saldo vindt het onwenselijk als bemiddelaars meerdere taken doen. Saers verwijst naar de fraudezaak bij Uenzo, waarbij dit bureau volgens het OM alle dienstverlening deed. „Daardoor is er niemand die een pgb-houder kan wijzen op onregelmatigheden of mindere kwaliteit.”

Directeur Grieta van Ittersum van Zorgmakelaar Nederland, met 900 klanten een van de grootste, vindt dat klanten zelf ook goed kunnen vragen naar kwaliteit en tarieven. „Ze moeten kritischer zijn.” Van Ittersum heeft het over ‘soms idioot hoge prijzen’ die bureautjes vragen voor bemiddeling, maar hanteert zelf een vergoeding van 5 procent van een pgb. Dat kan oplopen, want die pgb-rugzakjes bedragen vaak tienduizenden euro’s per jaar. Per Saldo raadt af om in zee te gaan met adviesbureaus die een percentage rekenen.

Bij het ministerie van VWS staat het pgb bovenaan de lijst van regels die eenvoudiger moeten. Staatssecretaris Bussemaker (Volksgezondheid, PvdA) heeft vorig jaar al aangekondigd de regeling toegankelijker te maken. Ze heeft enkele onderzoeken ingesteld, waarvan de resultaten over enkele maanden worden verwacht.

De pgb-sector is jong. Iedereen roept dat het anders en beter moet. Een handvol partijen werkt aan de ontwikkeling van een keurmerk. Zorgmakelaar Nederland hoopt in april te slagen voor een HKZ-certificaat en Per Saldo werkt met stichting Ombudsman aan een eigen keurmerk. Eentiende van de bemiddelaars is aangesloten bij de Nederlandse Branchevereniging Pgb Adviseurs. Die dienen aan enkele eisen te voldoen.

Het College van Zorgverzekeringen, dat de beschikbaarheid en de zorgkwaliteit controleert, zegt dat de pgb-bemiddeling „soms zorgen baart”, zegt Knollema. De organisatie wil echter niet ingrijpen. „Je kunt de pgb aanvragen of niet. De consumenten moeten zelf verantwoordelijkheid nemen.”

    • Frits Baltesen