40.000 handtekeningen is een stem in de Kamer

Het burgerinitiatief bestaat sinds twee jaar. Het wil de burger een directe stem geven.

Maar veel initiatieven zijn er niet. Vaak lopen ze stuk op de strenge spelregels.

De teleurgestelde burger moest een stem krijgen. Daarom begon twee jaar geleden bij wijze van experiment het burgerinitiatief: een vorm van directe democratie, als aanvulling op de ‘vertegenwoordigende democratie’ van Kamerleden die praten námens de kiezer.

Als burgers erin slagen 40.000 handtekeningen te verzamelen, is de Tweede Kamer verplicht dit ‘151ste Kamerlid’ serieus te nemen. Bij de meeste provincies geldt een grens van 1.500 handtekeningen, in gemeenten varieert de grens van 1.100 handtekeningen in Amsterdam tot 24 in Noordenveld.

Tweede Kamer, provincies en gemeenten bepalen vervolgens zélf hoe ze het door de burgers aangedragen onderwerp behandelen. In de Kamer bijvoorbeeld kan het burgerinitiatief ter sprake komen in een commissie van specialisten. Die schakelt vervolgens wellicht een denktank in, voor extra informatie. Uiteindelijk kan de Kamer het onderwerp behandelen in een ‘plenaire zitting’.

Zo ging het december vorig jaar met het voorstel om de bio-industrie af te schaffen, tot nu toe het enige burgerinitiatief dat echt in behandeling is genomen. Eén van de indieners, Wouter van Eck van Milieudefensie, kreeg zeven minuten spreektijd in de Kamer. Het voorstel haalde het overigens niet.

En zo had het kunnen gaan met het voorstel van de Friese moeders Hannie en Myriam. Zij zetten in het weekeinde de wekker op drie uur, om hun dochters op te halen bij de discotheek. Ze pleiten voor landelijke in plaats van gemeentelijke regels voor de sluitingstijden van horeca.

Maar hun vorige week ingediende voorstel „voldoet niet aan de spelregels”, zegt Johan Remkes, Kamerlid voor de VVD en voorzitter van de commissie die de burgerinitiatieven beoordeelt. Die regels eisen dat de handtekeningen op papier staan – niet alleen op een website. „Wij kunnen niet anders dan het niet ontvankelijk verklaren.” Aan de eis dat het onderwerp de twee jaar ervoor niet aan de orde is geweest in de Kamer, voldeed het voorstel overigens wél.

Over twee maanden besluit de Kamer of het experiment met de burgerinitiatieven wordt gecontinueerd. Remkes wil daar „niet op vooruit lopen”. Hij zegt wel dat er wellicht „wat weinig initiatieven” zijn geweest om nu al conclusies te trekken.

Ook Fons Luijben, Kamerlid voor de SP en eveneens lid van de burgerinitiatief-commissie, vindt het te vroeg voor een oordeel. „Het is goed dat burgers nu de mogelijkheid hebben een onderwerp aan te kaarten”, zegt hij. „En 40.000 handtekeningen betekent dat mensen daar dan ook écht over hebben nagedacht.”

Maar zoals het burgerinitiatief nu werkt, raakt de in de politiek teleurgestelde burger misschien nog meer teleurgesteld. Luijben: „Het burgerinitiatief garandeert geen invloed op de besluitvorming. Als de Tweede Kamer het voorstel niet overneemt, zal de burger niet zeggen: geweldig dat we erover hebben kunnen praten.”

Ondanks dat bezwaar hoopt Evelien Tonkens dat het burgerinitiatief gewoon blijft bestaan. Tonkens, oud-Kamerlid voor GroenLinks en nu hoogleraar ‘actief burgerschap’: „Het is een goed middel om de relatie tussen burger en bestuur te verbeteren. Want over die relatie zijn we toch collectief licht wanhopig.”

Wel stelt ze voor de spelregels aan te passen. „In de praktijk is het nu vaak zo dat maatschappelijke organisaties met het initiatief komen, in plaats van burgers. Om daar wat aan te doen, zou je het mensen makkelijker moeten maken. Je zou ze bijvoorbeeld kunnen laten ondertekenen met hun DigiD. Dat is een beter idee dan er nu al weer mee ophouden.”

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Burgerinitiatief

In het artikel 40.000 handtekeningen is een stem in de Kamer (woensdag 26 maart, pagina 5) staat dat het benodigde aantal handtekeningen voor een burgerinitiatief in een Nederlandse gemeente varieert van 1.100 (in Amsterdam) tot 24 in Noordenveld. De gemeente Lingewaal meldt dat daar 10 handtekeningen volstaan.