‘Geef alle slachtoffers van mensenhandel rechtshulp’

Mensenhandel is een van de prioriteiten bij de bestrijding van zware misdaad. Maar „het gebeurt nog steeds dat signalen van mensenhandel niet worden opgepakt”.

Corinne Dettmeijer-Vermeulen Foto Johannes van Assem Assem, Johannes van

„Niemand heeft het recht een prostituee uit te buiten. Om haar extreem lange werkdagen te laten maken. Om haar tot onveilige seks te dwingen. Om te verhinderen dat ze zelf haar klanten kiest. Of ze al werkte als prostituee, of in de prostitutie is gelokt, maakt niets uit.”

Dat zegt Corinne Dettmeijer-Vermeulen, Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Sinds een wijziging van het Wetboek van Strafrecht, drie jaar geleden, valt uitbuiting van een prostituee niet meer onder de zedendelicten maar onder misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid. Deze moderne vorm van slavenarbeid heet mensenhandel. Daartoe rekent men ook andere vormen van buitensporige uitbuiting, zoals iemand als au pair of in de tuinbouw laten werken onder mensonwaardige omstandigheden.

Mensenhandel is in Nederland sinds enkele jaren een van de prioriteiten in de strijd tegen de zware misdaad. Eind februari stelde het ministerie van Justitie een speciale task force in om mensenhandel systematisch te bemoeilijken. Sinds mei 2005 beschikt de politie over een Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel. Het Coördinatiecentrum Mensenhandel registreerde vorig jaar 716 slachtoffers van mensenhandel, een stijging van 27 procent in vergelijking met 2006. Bijna een op de drie was Nederlands, vrijwel allemaal slachtoffers van loverboys.

Corinne Dettmeijer-Vermeulen leidt sinds anderhalf jaar het Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Een dezer dagen publiceert zij haar jaarrapport over de ontwikkeling van mensenhandel . Daarin adviseert ze ook hoe de aanpak kan worden verbeterd.

Wat zeggen de cijfers over de omvang van mensenhandel in Nederland?

„Weinig. We hebben geprobeerd de omvang te schatten, maar dat is niet goed mogelijk. Mensenhandel speelt zich in het verborgene af. Slachtoffers doen niet makkelijk aangifte, omdat ze zich bedreigd voelen of illegaal in Nederland zijn. De stijging van het geregistreerde aantal slachtoffers in 2007 betekent niet dat mensenhandel fors is toegenomen. Het zegt waarschijnlijk wel dat we mensenhandel beter signaleren.”

UNODC, de VN-organisatie die zich bezighoudt met zware misdaad, schat het aantal slachtoffers mondiaal tussen de 750.000 en 2,5 miljoen.

„Dat cijfer is één keer genoemd. Het is een slag in de lucht. We kennen de omvang niet.”

Bij de installatie van de speciale task force, vorige maand, zei procureur-generaal Bolhaar dat mensenhandel keihard moet worden aangepakt en gestraft. Gebeurt dat?

„Ik zie bij politie en justitie veel aandacht voor mensenhandel. Op papier is de aanpak goed geregeld. Maar de praktijk blijft daarbij achter. Nog steeds gebeurt het dat signalen van mensenhandel niet worden opgepakt. Wij zijn bezig met een onderzoek naar het waarom.”

Wordt mensenhandel keihard bestraft?

„Ik vind de maximumvrijheidsstraf van zes jaar niet erg hoog. In maar een klein aantal gevallen is de afgelopen jaren een straf van meer dan vier jaar opgelegd. Ik vraag me af of rechters voldoende doordrongen zijn van de aard en de ernst van het misdrijf.”

Wat heeft de aandacht voor mensenhandel tot nu toe opgeleverd?

„De positie van slachtoffers zonder verblijfsvergunning is sterk verbeterd. Bij de geringste aanwijzing van mensenhandel krijgen ze bedenktijd aangeboden. Ze kunnen aanspraak maken op een tijdelijke verblijfsvergunning als ze binnen drie maanden beslissen of ze meewerken aan een strafprocedure. Sinds vorige maand hoeven ze niet per se meer aangifte te doen. Ook de mogelijkheden om na een veroordeling van de daders een vergunning tot voortgezet verblijf te krijgen zijn verruimd.”

U vindt dat de positie van slachtoffers tijdens het strafproces moet worden versterkt?

„Niet alle slachtoffers krijgen juridische bijstand. Dat zou wel moeten. En de procedure is voor slachtoffers zeer traumatisch. Daar zou meer rekening mee moeten worden gehouden. Verder blijft het voor slachtoffers lastig om hun schade vergoed te krijgen.”

Sinds 1 januari 2005 is ‘overige uitbuiting’, dus buiten de prostitutie, ook strafbaar. Dat heeft tot nu toe tot één veroordeling geleid.

„De wetgever heeft ervoor gekozen de nadere invulling van het begrip uitbuiting over te laten aan de rechtspraktijk. Waar gaat slecht werkgeversschap over in een slavernijachtige verhouding? Dat is dus zoeken voor politie, justitie en zittende magistratuur. De jurisprudentie moet zich vormen.”

Een Chinese restauranthouder die ernstig misbruik maakte van Chinese illegalen is door het hof vrijgesproken omdat zij zelf bij het restaurant hadden aangeklopt.

„Dat geeft iemand nog niet het recht om hen uit te buiten. Dat het initiatief van de werkgever komt, is voor een veroordeling in mijn visie niet nodig. De zaak ligt nu bij de Hoge Raad. Ik hoop dat de Hoge Raad deze opvatting volgt.”

    • Sheila Kamerman
    • Dick Wittenberg