Als je niet goed zoekt vind je mensenhandel nooit

Mensenhandel is een speerpunt bij de bestrijding van zware misdaad.

Maar harde cijfers over ‘de moderne slavernij’ ontbreken.

„Niemand heeft het recht een prostituee uit te buiten. Om haar extreem lange werkdagen te laten maken. Om haar tot onveilige seks te dwingen. Om te verhinderen dat ze zelf haar klanten kiest. Of ze al werkte als prostituee, of in de prostitutie is gelokt, maakt niets uit.”

Dat zegt Corinne Dettmeijer-Vermeulen, Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Sinds een wijziging van het Wetboek van Strafrecht drie jaar geleden valt het uitbuiten van een prostituee niet meer onder de zedendelicten maar onder de misdrijven tegen de persoonlijk vrijheid. Mensenhandel heet deze moderne vorm van slavenarbeid. Daartoe worden ook andere vormen van buitensporige uitbuiting gerekend. Zoals iemand onder mensonwaardige omstandigheden laten werken als au pair of in de tuinbouw. Of misbruik maken van de armoe van een Indiër om hem een nier te laten doneren aan een Nederlandse patiënt.

Mensenhandel is in Nederland sinds enkele jaren een speerpunt van politie en justitie bij bestrijding van zware misdaad. Eind februari stelde het ministerie van Justitie een speciale taakgroep in om mensenhandel systematisch te bemoeilijken. Sinds mei 2005 beschikt de politie over een Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel. Het Coördinatiecentrum Mensenhandel registreerde vorig jaar 716 slachtoffers van mensenhandel, een stijging van ruim 27 procent, in vergelijking met 2006. Bijna een op de drie was Nederlands, vrijwel allemaal slachtoffers van Loverboys.

Corinne Dettmeijer-Vermeulen is sinds anderhalf jaar Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Zij rapporteert aan de regering over de ontwikkeling van de mensenhandel in Nederland en adviseert hoe de aanpak van mensenhandel kan worden verbeterd.

Wat zeggen die cijfers over de omvang van de mensenhandel in Nederland?

„Weinig. We hebben geprobeerd de omvang te schatten, maar dat is niet goed mogelijk. Mensenhandel speelt zich in het verborgene af. Slachtoffers doen niet makkelijk aangifte, omdat ze zich bedreigd voelen of illegaal in Nederland zijn. Als je niet kijkt en zoekt, vind je mensenhandel niet.

„De stijging van het geregistreerde aantal slachtoffers in 2007 betekent niet dat mensenhandel fors is toegenomen. Het zegt waarschijnlijk wel dat we mensenhandel beter signaleren.”

UNODC, de VN-organisatie die zich bezighoudt met zware misdaad, schat het aantal slachtoffers mondiaal op tussen de 750.000 en 2,5 miljoen.

„Dat cijfer is één keer genoemd. Het is een slag in de lucht. We kennen de omvang niet.”

Bij de installatie van de speciale taakgroep vorige maand zei procureur-generaal Herman Bolhaar dat mensenhandel keihard moet worden aangepakt en gestraft. Gebeurt dat?

„Ik zie bij politie en justitie veel aandacht voor mensenhandel. Op papier is de aanpak goed geregeld. Maar de praktijk blijft daarbij achter. Nog steeds gebeurt het dat signalen van mensenhandel niet worden opgepakt. Wij zijn bezig met een onderzoek naar het waarom.”

Wordt mensenhandel keihard bestraft?

„Ik vind de maximum vrijheidsstraf van zes jaar niet erg hoog. In maar een klein aantal gevallen is de afgelopen jaren een straf van meer dan vier jaar opgelegd. Ik vraag me af of rechters voldoende doordrongen zijn van de aard en de ernst van het misdrijf.”

Wat heeft de grote aandacht voor mensenhandel tot nu toe opgeleverd?

„De positie van slachtoffers zonder verblijfsvergunning is sterk verbeterd. Bij de geringste aanwijzing van mensenhandel krijgen ze de zogenoemde B9-regeling aangeboden. Die regeling houdt in dat ze drie maanden bedenktijd krijgen om te beslissen of ze meewerken aan een strafprocedure. Gedurende die tijd krijgen ze een tijdelijke verblijfsvergunning. Sinds vorige maand hoeven ze niet per se meer aangifte te doen. Ook de mogelijkheden om na een veroordeling van de daders een vergunning tot voortgezet verblijf te krijgen zijn verruimd. Velen willen het liefst terug naar huis.”

U vindt dat de positie van slachtoffers tijdens het strafproces moet worden versterkt?

„Niet alle slachtoffers krijgen juridische bijstand. Dat zou wel moeten. En de procedure is voor slachtoffers zeer traumatisch. Daar zou meer rekening mee moeten worden gehouden.

„Verder blijft het voor slachtoffers lastig om hun schade vergoed te krijgen. Daarbij gaat het vaak om geld dat ze zelf hebben verdiend.”

Sinds 1 januari 2005 is ‘overige uitbuiting’, dus buiten de prostitutie, ook strafbaar. Dat heeft tot nu toe tot niet meer dan enkele rechtszaken en maar één veroordeling geleid.

„De wetgever heeft ervoor gekozen de nadere invulling van het begrip uitbuiting over te laten aan de rechtspraktijk. Waar gaat slecht werkgeversschap over in een een slavernijachtige verhouding? Dat is dus zoeken voor politie, justitie en zittende magistratuur. De jurisprudentie moet zich vormen.”

In een zaak tegen een Chinese restauranthouder die ernstig misbruik maakte van Chinese illegalen, besloot het hof tot vrijspraak omdat de slachtoffers zelf bij het restaurant hadden aangeklopt.

„Dat geeft iemand nog niet het recht om mensen uit te buiten. Om iemand veroordeeld te krijgen is het in mijn visie niet nodig dat het initiatief voor slechte arbeidsomstandigheden van de werkgever komt. De zaak ligt nu bij de Hoge Raad. Ik hoop dat de Hoge Raad mijn opvatting deelt.”