Plusminus vertikaal

Het zal een jaar of dertig geleden zijn dat ik op een terrasje een net verschenen deel van de Joegoslavische openingsencyclopedie las. Die boeken bestaan bijna geheel uit schaaksymbolen; zetten natuurlijk en verder tekens die bijvoorbeeld aangeven wie er beter staat.

Toen kwam Bert Vuijsje langs, de hoofdredacteur van de Haagse Post, waar ik een schaakrubriek had. Omdat de andere redacteuren hadden besloten dat iedereen gelijk was, mocht hij eigenlijk geen hoofdredacteur genoemd worden, maar hij was het wel.

Hij vroeg wat ik las, sloeg een blik op de bladzijden, dicht bedrukt met schaaksymbolen, en barstte in schaterlachen uit. Ik besefte dat hij niet alleen mijn boek, maar ook mijzelf buitengewoon zonderling moest vinden. Zag hij eens een tekst zonder slap gelul, moest hij er om schaterlachen.

Nu moet ik bekennen dat ik tegenwoordig ook wel eens vreemd opkijk van de schaaktaal. Op een persconferentie tijdens het laatste Corustoernooi had Teimoer Radjabov het een paar keer over ‘plusminus vertikaal’. Na een kort moment van verwarring begreep het deskundige publiek dat het ging om een van die door de Joegoslaven ingevoerde symbolen en dat Radjabov bedoelde dat wit groot voordeel had. Als hij had willen zeggen dat wit duidelijk gewonnen stond, had hij de term ‘plusminus horizontaal’ gebruikt.

Op een vraag van een verbaasde toehoorder zei Radjabov dat hij altijd zo praatte, en zijn schaakvrienden ook. En inderdaad, later hoorde ik op een videootje dat bij een ander toernooi was gemaakt, dat hij het weer zei.

Met de namen van openingsvarianten gaat het net zo. Wat ik bijvoorbeeld de anti-Moskou variant van het Halfslavisch noem, kan korter benoemd worden als D43 slash 03, en dat gebeurt ook vaak.

Het doet denken aan het verhaal over het Genootschap van Moppentappers dat alle bekende moppen had verzameld en gerubriceerd. Op het jaarlijkse feestdiner hoefde een spreker alleen maar te zeggen ‘83A15’ en dan barstten de leden in lachen uit, als nummer 83A15 een goede grap was tenminste.

Wij lazen alleen de schaaksymbolen vroeger, wat al vreemd genoeg was voor de buitenstaanders. De jongelui praten ook in die symbolen.

Woensdag bracht Vasili Ivantsjoek in de vierde ronde van het Ambertoernooi in Nice een verbluffend nieuwtje in wat meestal de Sozinvariant van het Siciliaans wordt genoemd. Ik moet toegeven dat ‘B87 slash 03’ niet alleen korter, maar ook nauwkeuriger is. Het was een prachtig dameoffer dat Ivantsjoek in de korte tijd tussen de toernooien in Linares en Nice had bedacht.

Er worden in het Ambertoernooi blindpartijen gespeeld en ook gewone rapidpartijen. Dit was geen blindpartij, maar ook met zicht op bord en stukken was het met een speeltempo van 25 minuten per partij plus 10 seconden per zet onmogelijk voor Karjakin om de verrassing te overleven.

Ivantsjoek - Karjakin, Amber rapid Nice, 4de ronde

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lc4 e6 7. Lb3 b5 8. Lg5 Le7 9. Df3 Dc7 10. e5 Lb7 11. exd6 Lxd6 12. De3 Lc5 13. 0-0-0 Pc6

(Zie diagram)

Deze stelling is vaker voorgekomen, onder meer in Papa-Karjakin, Young Masters Lausanne 2003, waar 14. Lxf6 gxf6 15. Pd5 werd gespeeld. Karjakin won die partij. 14. Dxe6+ Een verbluffend dameoffer, dat herinneringen oproept aan een ander schitterend dameoffer van Ivantsjoek: 21. Dg7 in Ivantsjoek-Shirov, Wijk aan Zee 1996. 14...fxe6 15. Pxe6 Voorlopig heeft wit slechts twee pionnen voor de dame. 15...De5 Zwart had een rijke keus aan zetten en de consequenties waren moeilijk te overzien. In een rapidpartij was zorgvuldige berekening onmogelijk. 16. Pxg7+ Kf8 17. Pe6+ Kf7 18. The1 Dxe1 Dit is verkeerd. Ivantsjoek zei na afloop dat 18...Lxf2 het beste was. Dan zou kunnen volgen 19. Txe5 Pxe5 20. Pd8+ Kg6 21. Lxf6 Kxf6 22. Pxb7 en wit heeft twee pionnen voor de kwaliteit en nog steeds aanval tegen zwarts koning. Een andere mogelijkheid voor zwart was 18...Dxg5+ 19. Pxg5+ Kg6, waarna wit drie pionnen voor een stuk heeft. 19. Pxc5+ Kg6 20. Txe1 Kxg5 21. Pxb7 Nu heeft wit drie pionnen voor de kwaliteit. Zijn voordeel is duidelijk. 21...Pd4 22. Pd6 Thf8 23. f3 b4 24. Pce4+ Pxe4 25. Txe4 Pxb3+ 26. axb3 a5 27. Tg4+ Kf6 28. Pe4+ Ke5 29. Th4 a4 30. bxa4 Txa4 31. Pc5 Ta1+ 32. Kd2 Tg8 33. g3 Tf1 34. Ke2 Tb1 35. Txb4 Kd5 36. Pe4 Kc6 37. h4 Th1 38. Tc4+ Kb6 39. b4 Td8 40. Tc5 Ta8 41. c3 Ta2+ 42. Ke3 Te1+ 43. Kf4 Tf1 44. Th5 Ta8 45. Th6+ Kb5 46. Pd6+ Ka4 47. Txh7 Het zijn al vijf pionnen voor de kwaliteit geworden en het wordt tijd voor zwart om op te geven. 47...Kb3 48. Tc7 Td8 49. Pf5 Zwart gaf op.