Oud DNA beslist hoenengevecht

Welke hoentjes leven er op Tristan da Cunha en Gough? Verwarring alom, ook op de postzegels. PLOS one

Het waterhoentje dat ooit leefde op het afgelegen zuid-Atlantische eiland Tristan da Cunha is toch uitgestorven. De hoentjes die er nu nog rondlopen zijn afkomstig van het vierhonderd kilometer verderop gelegen eiland Gough. Onderzoek van DNA in oude en nieuwe hoenbotjes door vier Nederlandse biologen heeft nu een einde gemaakt aan de diepe verwarring over de Zuid-Atlantische waterhoentjes die meer dan twee eeuwen duurde (PLoS One, 19 maart).

Het genetisch onderzoek naar de hoentjes vond plaats op aandringen van Albert Beintema, auteur van het boek ‘Het waterhoentje van Tristan da Cunha’ uit 1997. Beintema, nu een van de auteurs van het PLoS-artikel, schreef erin dat hij vermoedde dat het vogeltje niet uitgestorven was maar nog altijd voortleefde op het eiland. Tien jaar later is duidelijk: Beintema had ongelijk.

De verwarring rondom de waterhoentjes van Tristan da Cunha is door vreemde kronkels in de loop van de geschiedenis steeds groter geworden. In 1861 beschreef Philip Lutley Sclater het hoentje voor het eerst aan de hand van vier dode hoentjes en een levende in de dierentuin van Londen. Hij noemde het Gallinula nesiotis. Twaalf jaar later bleek het hoentje onvindbaar.

In 1891 werd op Gough ook een waterhoentje ontdekt. De Amerikaanse ornitholoog Joel Asaph Allen beschreef het als Porphyriornis comeri (1892), en omdat het zo leek op het Tristanhoentje, doopte hij dat om tot Porphyriornis nesiotis.

De Britse bioloog Michael Swales liet op 15 mei 1956 zeven Goughhoentjes op Tristan los. Nadien werden er weer hoentjes gezien op het eiland, maar onduidelijk was of dat nu de oorspronkelijke soort was of de geïntroduceerde.

De Duitse ornithologe Gisela Eber concludeerde in de jaren zeventig dat het er niet toe deed. Beide hoentjes behoorden volgens haar tot dezelfde soort, die de naam Gallinula nesiotis kreeg.

De eilanders van Tristan hebben niets op met het waterhoentje. Het liefst zouden zij ze allemaal afschieten. Ze houden vast aan de mythe dat het hoen hun geliefde albatroseieren zou lekprikken, hoewel bewijs daarvoor ontbreekt. Veel eilanders beweren zelfs dat er oorspronkelijk nooit hoentjes op Tristan voorkwamen.

Het nieuwe onderzoek bewijst dat Tristan da Cunha 150 jaar geleden wel degelijk een eigen hoen had.

Tegelijkertijd bewijst het dat het huidige hoentje afkomstig is van Gough (via die zeven hoentjes uit 1956). Nu is dus officieel sprake van faunavervalsing op Tristan da Cunha, en geeft Beintema de eilanders tegen wil en dank voer voor hun hoenderhaat.

Beintema is op dit moment onbereikbaar voor commentaar, omdat hij op Tristan da Cunha verblijft. Hij zal heel wat uit te leggen hebben.

    • Sander Voormolen