Mensen recyclen verbruikte vitamine C in rode bloedcellen

Wie erg veel sinaasappels eet hoeft zijn verbruikte vitamine C niet te recyclen. photononstop Clementines. Photononstop

Mensen, apen en vleermuizen maken in hun rode bloedcellen vitamine C uit het molecuul L-dehydroascorbinezuur (DHA). Dat ze dit konden was tot nu toe onbekend. (Cell, 21 maart).

De synthese verloopt anders dan de wijze waarop andere zoogdieren vitamine C maken. Die synthetiseren het rechtstreeks uit glucose. Dat kan de mens niet, evenmin als de meeste apen.

Eeuwen geleden overleden matrozen tijdens lange zeereizen regelmatig aan scheurbuik dat ontstond door vitamine-C-gebrek. Matrozen moesten fruit eten om de concentratie vitamine C in het lichaam op peil te houden. Het nu ontdekte mechanisme kon hen niet redden, want dat regenereert voornamelijk verbruikt vitamine C.

DHA is de geoxideerde vorm van vitamine C. Vitamine C oxideert als het zijn werk doet, bijvoorbeeld bij het neutraliseren van schadelijke zuurstofradicalen. Deze radicalen zijn medeverantwoordelijk voor hart- en vaatziekten en kanker. De rode bloedcel maakt weer vitamine C van DHA. Het gevolg is dat het lichaam over meer vitamine C beschikt dan met het voedsel naar binnen komt.

Het ontdekte mechanisme is waarschijnlijk een aanpassing om, ondanks het verloren gegane vermogen om uit glucose vitamine C te maken, toch over voldoende van deze antioxidant te kunnen beschikken. In de evolutie ging het vermogen om vitamine C te maken verloren omdat het toch wel in de gegeten vruchten zat. Maar in plaats daarvan kregen we dus de kunst om verbruikt vitamine C te regenereren terug kreeg.

De rode bloedcellen die vitamine C produceren halen hun grondstof de cel binnen via eiwitten op hun celmembraan: de zogenaamde glut-transporters. Die glut-transporters waren vooral bekend als eiwitten die glucose de cel in transporteren. Bij mensen en veel andere primaten nemen Glut1-transporters echter in plaats van glucose DHA op.

Dat lukt dankzij het regelende eiwit stomatine. Dit eiwit zorgt er op nog onbekende wijze voor dat de glut1-transporter veel meer DHA doorlaat. Stomatine wordt in de bloedcellen erg veel aangemaakt. Het was al bekend dat het de opname van glucose remt. Nu blijkt het de vitamine-C-synthese te stimuleren.

De onderzoekers lieten zien dat de rode bloedcellen van apen en mensen minstens twintig keer zoveel DHA opnemen als die van maki’s en muizen. Die dieren hebben op hun celmembraan een variant op Glut1, de Glut4-transporters. Deze laten hoofdzakelijk glucose door. De muizen maken daaruit vitamine C.

Marco Boonstra

    • Marco Boonstra