Ik ruik seks

Feromonen hebben een zinderende reputatie als lustopwekkers. „Ze beïnvloeden het seksuele gedrag... en hoe!”

Feromonen per post Twee producten van www.feromonen.nl: Alter Ego Sex Attractant voor vrouwen, en de ‘unisex’-mix Androstenone Fragrance Additive (AFA), allebei € 44,50, met een paar milligram steroïdenferomonen. Dat zijn serieuze hoeveelheden, vergelijkbaar met hoeveelheden die meestal in onderzoek worden gebruikt. Fotodienst NRC Handelsblad NRC Handelsblad

De ‘Date-magneet’, heet de nieuwe haargel van Schwarzkopf. Een hippe tube ligt sinds een paar weken in de winkel. De eerste gel met feromonen, en hij werkt echt, verzekert de voorlichtster. „Als iemand die gel in zijn haar doet, ervaren vrouwen die persoon als prettiger, comfortabeler.”

Je verwacht een ronkende muskuslucht die slachtoffers over meters afstand weerloos richting haardos sleept. Maar nee. De geopende tube verspreidt een lichte, aangename lucht van appeltjes. Maar de tekst op de verpakking laat er geen misverstand over bestaan: „Mannen in het hele land, vrouwen heb je voortaan in de hand!”, staat er, en: „Attention extreme attraction.” En dat gewoon bij de drogist. Het is geen raketwetenschap, maar ook geen totale onzin. „Menselijke feromonen bestaan, daar is bijna iedereen wel van overtuigd”, zegt de Duitse feromonenonderzoeker Thomas Hummel van de TU Dresden (zie kader).

Feromonen hebben een zinderende reputatie. Formeel zijn feromonen niets anders dan buitenboord-hormonen: chemische stoffen waarmee dieren met elkaar communiceren. Maar al vanaf de jaren vijftig, toen de lokstoffen ontdekt werden waarmee vlinders elkaar over grote afstanden tot paring overhalen, hebben feromonen een rinkelende seksuele bijklank.

De handel in synthetische feromonenelixers is daarom vooral het terrein van sekswinkels en erotische postorderbedrijven. Zo kun je bij Christine le Duc de feromonenspray ‘Lure’ bestellen: „Laat je bespringen! (...) Feromonen zijn lichaamseigen geurstoffen. Zij beïnvloeden het seksuele gedrag... en hoe!” Met hetzelfde doel kunnen ook geurkaarsen worden aangeschaft: „Zonder dat je partner het merkt vult de kamer zich met sensualiteit en verleidelijkheid”, aldus de website www.catharinabloom.nl.

Maar met de gel van Schwarzkopf lijken feromonen de overstap naar de cosmeticawereld te maken. De tijd is er rijp voor. Drogisterij Etos verkoopt al enige tijd ‘intimiteitsproducten’ als vibrators en glijmiddel. De Etos website praat de klanten bij over feromonen: „Wij mensen hebben ‘afgeleerd’ instinctief op feromonen te reageren. (...) Hoewel mensen niet meer blind reageren op het ruiken van de andere sekse, is wel bewezen dat het gedrag erdoor beïnvloed wordt. Daarom is het verleidelijk om feromonen (in synthetische vorm) aan parfum, aftershave, eau de toilette of andere geurdragers toe te voegen.”

Toch zijn parfums en cosmetica met feromonen volgens technisch directeur van de Nederlandse Cosmetica Vereniging Ronald van Welie een zeldzaamheid. „Ik ben het nooit tegengekomen.”

De agrarische industrie heeft al decennia aandacht voor lokstoffen. Omdat boeren zo onder de indruk waren van de natuurlijke variant. Varkensberen hebben in hun speeksel het feromoon androstenone – en het effect is spectaculair. Als beren over zeugen heen kwijlen, gaan de zeugen meteen in de paarhouding staan.

Al snel werden de eerste synthetische feromonen gepatenteerd. Steroïden, stoffen die op testosteron lijken, zijn zonder veel moeite in de fabriek te bereiden uit plantenvet. Voor varkensboeren betekende het de opkomst van androstenone-spuitbussen met merknamen als Boarmate, om de zeug in de handige stand te krijgen voor de inseminatie.

Buiten de veehouderij zijn feromonen vooralsnog nooit echt in zwang geraakt. Het idee dat mensen net als varkens gestuurd zouden worden door feromonen, dat roept blijkbaar nogal wat weerstand op. Het is ook niet waarschijnlijk dat het andere geslacht ogenblikkelijk tot actie overgaat door producten met feromonen, waarschuwen onderzoekers. Martha McClintock, Amerikaans feromonendeskundige van het eerste uur, zei ooit dat „we niet kunnen verwachten dat vrouwen net als motten naar hun doel toevliegen, tegen de concentratie in”.

Toch heeft okselzweet – dat net als speeksel van varkensberen androstenone bevat – eigenschappen die ook bij mensen naar feromonenactie rieken. Een Britse universiteit vroeg mannen vijf jaar geleden om een paar dagen met wattenmatjes onder hun oksels te lopen. Die matjes werden stiekem verstopt in een onderzoeksruimte waar studentes foto’s van mannenhoofden moesten beoordelen. Met zweetmatjes vonden de dames die een stuk aantrekkelijker dan zonder.

Niet zonder reden trouwens. Studentes (ze zijn populair in psychologisch onderzoek) waardeerden in een T-shirt-snuffeltest vooral de geur van mannen met een ander immuunsysteem dan zijzelf. Een evolutionaire verklaring ligt voor de hand: twee sets immuungenen betekent een veelzijdige afweer voor de kinderen. Bij muizen werkt het net zo, die worden ook minder enthousiast van soortgenoten met hetzelfde immuunsysteem.

Het heeft er dus wel degelijk de schijn van dat geurstoffen ons beïnvloeden. En steroïden als androstenone, androstenol en androstadiënone laadden door dieronderzoek (denk aan de varkensberen) de verdenking op zich dat díé stoffen de gezochte feromonen zijn. Om precies te zijn: de feromonen die mannen maken om vrouwen te beïnvloeden. Wat dameszweet voor heren doet, daar is veel minder over bekend. Of ook vaginaal vocht, sperma, smegma en speeksel feromonen bevatten, is een lopende kwestie. In de jaren zeventig smeerden vrouwen zich wel eens uit wetenschappelijke motieven in met een crème met vaginale afscheiding, zonder resultaat.

Maar een cocktail van mannenzweet mag studentes nog zo complimenteus maken, dat betekent niet dat ze zich ook anders gaan gedragen. En daarbij: of synthetische feromonen net zo werken als okselgeur, wil in de labzaal maar niet duidelijk worden. Begin jaren tachtig is wel eens gevonden dat ovulerende vrouwen zich door androstenol ‘onderdaniger’ voelen. Maar laat vrouwen porno lezen terwijl ze via een masker androstenone of androstenol inademen, en er gebeurt niks. Een studie die liet zien dat vrouwen met feromonenparfums meer aandacht kregen van hun lief, werd neergesabeld door statistici.

Toch is er hoop voor de feromonen-gel van Schwarzkopf. Hij is getest, jubelde de voorlichtster al aan de telefoon. Ze had wilde verhalen van vrouwen die aan mannen mochten ruiken die gel in hun haar hebben. Maar de onderzoeksafdeling van het bedrijf legt vervolgens uit dat het toch wat anders ligt. Het feromoon dat in de gel zit, is getest, niet de gel zelf. En niet met hele mannen, maar met foto’s. Wat in de gel zit, is androstadiënone, een van de steroïden die veel in het mannenzweet zitten. Het stofje is nogal en vogue in het feromonenonderzoek, en weer net wat anders dan de feromonen in de meeste elixers van het internet.

In de Schwarzkopf-test mochten ruim tweehonderd jonge vrouwen naar foto’s van „22 gemiddeld aantrekkelijke mannen” kijken. De ene helft kreeg tegelijkertijd androstadiënone te ruiken, de andere niet. En inderdaad, dat maakte een beetje uit. Erg kritisch bleven de dames wel. Op eigen kracht haalden de mannen een schamele 3,2. Met feromonen krikten ze hun rapportcijfer op tot 3,7. Nog steeds een onvoldoende. De voorlichtster: „Het helpt je voor een deel op pad.” Of de cijfers ook voor de gel opgaan, daar komen we niet achter. Henkel wil niet vertellen met hoeveel feromoon de test gedaan is, en ook niet hoeveel er in de gel zit.

Het is een wat magere basis om gebruikers van Got2b-gel verder onvoorbereid de dansvloer op te sturen, al zal het best een aardig placebo-effect hebben. Nee, mannen die zeker willen zijn van een optimale feromonenwerking moeten hardere maatregelen treffen. Ten eerste: niet douchen, zeker niet met anti-bacteriële zeep die die nuttige okselbacteriën naar de andere wereld helpt. Als zelfs dat niet werkt, zit er maar een ding op. Watten onder de armen klemmen, paar dagen laten zitten.

    • Hester van Santen