Goedopgeleide sukkels

Je bent hoogopgeleid én gepokt en gemazeld door het leven. Niemand zal je dus een oor aannaaien. Nietwaar? Maar niets blijkt minder waar. Juist artsen, architecten, ingenieurs, directeuren en advocaten laten zich gewillig oplichten. Fraudeurs zijn gek op ze, want veel meer dan laagopgeleiden vertrouwen professionals op hun eigen oordeel. Je hoeft ze maar te overtuigen van een gefingeerde financiële buitenkans, en ze gaan ervoor. Niet zelden blijven ze oplichters jaren geloven, al raken ze tonnen kwijt en wordt geen enkele belofte waargemaakt.

Waarom die blindheid? Een verbijsterende verklaring geeft fraudeonderzoeksbureau Ultrascan. Het bedrijf analyseerde 362 zware fraudezaken van minimaal 300.000 dollar in 69 landen. Maar liefst 84 procent van de gedupeerden bleek voor zijn 15de jaar een ouder te hebben verloren of een ingrijpende scheiding te hebben meegemaakt. Deze uitkomst sluit aan bij wetenschappelijk onderzoek. Een studie van de American association of retired persons (AARP) bewijst dat ingrijpende ervaringen iemands beoordelingvermogen kunnen aantasten om eerlijke aanbiedingen te scheiden van frauduleuze.

Naast een trauma kan ook een altruïstische inborst kwetsbaar voor oplichting maken. Volgens Ultrascan vallen psychiaters, psychologen en neurochirurgen beduidend vaker dan anderen voor e-mails die een beroep doen op goedgeefsheid.

Die financiële dwaasheid van dokters bleek ook al uit een studie van Thomas Stanley en William Danko, auteurs van de bestseller The milionaire next door. De onderzoekers viel op dat artsen maar moeizaam vermogen opbouwen. Als oorzaak opperden ze hun neiging om mensen in nood te helpen.

Oplichters genieten mee. Ze achterhalen gegevens van medici op internetfora en deelnemerslijsten van medische conferenties. En dan maar vissen. De hoogopgeleide professional die op een noodkreet reageert, wordt met gejuich binnengehaald. Een ervaren fraudeur ruilt zo’n contact dolgraag voor een deel van de toekomstige winst.

Wie erin trapt, komt op een sukkellijst. Dat is een lijst met namen, (e-mail)adressen, telefoonnummers en bankrekeningnummers van goedgelovige sukkels die ooit een oor zijn aangenaaid. Een sukkellijst is zijn gewicht in goud waard, want juist gedupeerden blijken gemakkelijk weer een gewillige prooi voor oplichters, bijvoorbeeld met de belofte hun verlies goed te maken. Sukkellijsten gaan daarom gretig van criminele hand tot hand. Collega-fraudeurs kunnen dan, in ruil voor een deel van de winst, hun geluk nogmaals beproeven op zwendelslachtoffers met een jeugdtrauma.

Je kunt erom lachen, maar grappig is het niet. Oplichting is traumatisch en kan financiële drama’s veroorzaken. Veel leed blijft verborgen, want net als bij verkrachting zwijgen slachtoffers uit angst of schaamte. Toch begint fraudebestrijding met politieaangifte. Gaat het om voorschotfraude – u heeft betaald, maar niets gekregen –- dan kunt u dat melden op e-mailadres WACN@klpd.politie.nl. Dat kan anderen beschermen.

Aangifte doen lukt niet als een slachtoffer eenmaal in de ontkenningsfase is beland. Dat probleem ontstaat bij mensen die langer dan anderhalf jaar worden bedonderd, achterhaalde Ultrascan. Ze gaan hun fraudeurs onvoorwaardelijk geloven en ontkennen de zwendel. Zo heeft een psychiater zich, in twaalf jaar tijd, een half miljoen dollar afhandig laten maken. Toch gelooft hij nog heilig dat het beloofde geldschip ooit binnenvaart. Hij stuurt zijn oplichters jaarlijks nog trouw 1.200 dollar.

Dreigt de ontkenningsfase, dan moeten partners en familieleden krachtig ingrijpen. Let niet slechts op het investeringsgedrag van dokters. Onder de 362 ernstige fraudegevallen zaten bekende ondernemers, beroemde wetenschappers, twee grootstedelijke politiecommissarissen en zeventien directeuren van beursgenoteerde ondernemingen.